Alexandros Schismenos

On Monday, May 25, 2026, Pope Leo XIV issued the papal encyclical Magnifica Humanitas,i serving as an official ecclesiastical warning against the threat of uncontrolled Artificial Intelligence. This is not the first time a Pope has spoken out; his predecessor, Pope Francis, had warned of "digital barbarism" at a 2019 Vatican conference. I use this same term in my book, Artificial Intelligence and Barbarismii, to describe the prospect of an authoritarian technocracy based on opaque algorithmic governance. This is not merely a theoretical possibility, but the ideological vision of the most powerful actors of technocratic capital, bordering on techno-fascism. However, Leo XIV moved with greater weight and formality than Francis. In this text of theological authority, the Pope presents arguments aligned with techno-skepticism—a "theological techno-skepticism from the top" as opposed to the traditional religious technophobia prevalent among the faithful. As an encyclical, it expresses the dogmatic truth of the Catholic Church, carrying supreme theological weight for Christendom. This paper is an attempt to interpret the Pope’s intervention in the context of the Christian theology the he represents as opposed to the digital instrumental rationality of AI.

Οι θέσεις του Καστοριάδη αναφορικά με το ζήτημα της αυτονομίας, μέσα από τη πραγμάτευση των εννοιών της ψυχής και του ατόμου, αναδεικνύουν την άρρηκτη σύνδεση της οντολογίας και της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας της δημιουργίας με το πολιτικό πρόταγμα της κοινωνικής απελευθέρωσης. Το μάγμα της ανθρώπινης ψυχής, όπου τα ορθολογικά στοιχεία διατηρούνται μόνο" σαν επιπλέοντα συντρίμμια ναυαγίου σε τρικυμιώδη θάλασσα", επιλέγεται ως αφετηρία, καθώς η ατομικότητα αποτελεί το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα της εποχής του θρυμματισμού των ταυτοτήτων και του άγριου ατομικισμού. Ο Καστοριάδης υπενθυμίζει διαρκώς πως το πρόταγμα μιας αυτόνομης κοινωνίας προϋποθέτει αυτόνομα άτομα, κι αυτά με τη σειρά τους ένα νόημα της αυτονομίας, όπου η ελευθερία μπορεί να βρει την κοινωνική της πραγμάτωση, πέραν της μεταφυσικής και της θεολογίας.

Κατά τη γνώμη μου, η ιδέα του ταξιδιού στον χρόνο είναι μια νεωτερική κοινωνική φαντασιακή παράσταση που συνδυάζει: τη φαντασιακή σημασία της ορθολογικής κυριαρχίας, τη φαντασιακή σημασία της τεχνολογικής παντοδυναμίας, τη φαντασιακή σημασία της αιωνιότητας και τον φαντασιακό πόθο της αθανασίας. Αποτελεί σύνθεση και αποκορύφωση κεντρικών εννοιολογικών σχημάτων του τεχνοεπιστημονικού φαντασιακού, όπως η γραμμικότητα και ομοιογένεια του χρόνου, ο ριζικός διαχωρισμός του υποκειμένου από τον κόσμο, ο ριζικός διαχωρισμός του ατόμου από το κοινωνικο-ιστορικό. Η εμφάνιση της ιδέας αυτής, η διάδοσή της στον 20ό αιώνα ως μοτίβο της επιστημονικής φαντασίας παράλληλα με τη διάδοσή της ως επιστημονικής υπόθεσης, η δημοφιλία της τόσο στο πλατύ κοινό όσο και στους επιστημονικούς κύκλους, είναι ισχυρές ενδείξεις της θρησκευτικής λειτουργίας της τεχνοεπιστήμης. Υποστηρίζω, τέλος, ότι, ως χίμαιρα, το ταξίδι στον χρόνο είναι ουσιαστικά μη-πραγματοποιήσιμο και αδύνατον

Jürgen Habermas passed away on Friday 14 March 2026 at the age of 96. He was the worthy successor to the Critical Theory of the Frankfurt School and a great thinker on democratic politics and communicative action, or indeed on democratic politics as communicative action. Furthermore, he was one of the last great thinkers of the social-historical bridge between the analogue and digital ages and, as a critical theorist, he was particularly perceptive regarding the impact of digital technologies on the public sphere, tracing contemporary social transformations. Paradoxically, in 2024, towards the end of his life, he fell victim to the technocratic ideology he himself had criticised, when Google's DeepMind unveiled an Artificial Intelligence model named the Habermas Machine'.

Ο Jurgen Habermas έφυγε από τον κόσμο την Παρασκευή 14 Μαρτίου 2026 σε ηλικία 96 ετών. Υπήρξε οάξιος επίγονος της Κριτικής θεωρίας της σχολής της Φρανκφούρτης και σπουδαίος στοχαστής τηςδημοκρατικής πολιτικής και του επικοινωνιακού πράττειν ή και της δημοκρατικής πολιτικής ωςεπικοινωνιακού πράττειν. Επιπλέον, υπήρξε ένας από τους τελευταίους μεγάλους στοχαστές τηςκοινωνικο-ιστορικής γέφυρας ανάμεσα στον αναλογικό και τον ψηφιακό αιώνα και, ως κριτικόςθεωρητικός, ιδιαίτερα οξυδερκής όσον αφορά τις επιπτώσεις των ψηφιακών τεχνολογιών στη δημόσιασφαίρα, ιχνηλατώντας τους σύγχρονους κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Παραδόξως το 2024, στα τέλη της ζωής του, υπήρξε θύμα της τεχνοκρατικής ιδεολογίας που ο ίδιος κατέκρινε, όταν η DeepMind της Google παρουσίασε ένα μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης με το όνομα “Μηχανή Χάμπερμας”/ Habermas Machine .

This article develops the hypothesis that the performing arts—unlike visual, musical, or pictorial arts—constitute an essential limit to digitalization. Their irreducible requirement of embodied co‑presence (Phelan 1993; Fischer‑Lichte 2008), their ephemeral temporality (Phelan 1993; Schneider 2011), and their intersubjective structure of meaning‑making position them as a privileged site of resistance to algorithmic rationality. Drawing on classical Greek theater, philosophical anthropology, and contemporary analyses of digital temporality (Stiegler 1998; Crary 2013; Chun 2016), the article argues that theatrical action reactivates the political, existential, and communal dimensions of human coexistence. In an era of pervasive digital communication and surveillance (Zuboff 2019; Crawford 2021), the performing arts re‑emerge as forms of subversive rupture that recreate free public time and reassert the primacy of lived experience.

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί αναπτυγμένη μορφή της ομιλίας μου στην ημερίδα “ΑΙ και Παραστατικές Τέχνες” που διοργάνωσε το Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ στις 15 Ιανουαρίου 2026,. Η επέκταση των εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάθε κοινωνικό πεδίο τα τελευταία χρόνια, συνοδεύεται από ένα πέπλο σκοταδιστικής προπαγάνδας. Στις ακόλουθες παραγράφους παρουσιάζω την υπόθεση ότι οι παραστατικές τέχνες, σε αντίθεση με τις εικαστικές, μουσικές ή οπτικοακουστικές τέχνες, αποτελούν ένα ουσιαστικό όριο στην Τεχνητή Νοημοσύνη και γενικά την ψηφιοποίηση, καθώς ενεργοποιούν τις πολιτικές και συλλογικές διαστάσεις της ανθρώπινης συνύπαρξης.

Current debates about AI and post-humanism tend to oscillate between dystopian anxieties and utopian projections, a polarization that obscures the deeper political and social stakes. My article argues that these extremes—technophobia and technophilia—fail to address the underlying institutional and imaginary frameworks that shape how societies understand and integrate AI. Drawing on Cornelius Castoriadis’ theory of the social-historical imaginary, the article proposes a conceptual middle path of democratic technoskepticism that avoids exaggeration and instead foregrounds the socio-political conditions under which AI is produced, interpreted, and contested. The aim is to provide an ontological framework for digital humanism and the reclaiming of democratic control over AI and digital technologies in the horizon of social autonomy.

This year will prove significant for Artificial Intelligence for many reasons. A political reason is the midterm congressional elections in the USA, which will determine, among other things, the future of federal and state regulations on AI applications and the conditions for financial speculation and investment in AI companies. The midterm results may be the reason the AI financial bubble bursts, but that depends on the outcome and its potential shockwaves for US politics, the court that currently dominates the AI race. A secondary, symbolic reason is the fifth anniversary of UNESCO's Recommendation on the ethics of AI, adopted by the organization's 194 member states on November 23rd, 2021. How relevant is this document today, given our five-year experience with AI? And how influential has the official adoption of the Recommendation been in shaping AI's current trajectory?

In my latest book, Artificial Intelligence and Barbarism: A Critique of Digital Reason, I argue for a critical approach to AI, Technoskepticism based on Digital Humanism. In February, the DISCO Network released its book “Technoskepticism, Between Possibility and Refusal” as a survival strategy for marginalized groups against systemic inequity. The consensus is clear: we must be skeptical of Artificial Intelligence and see technology as inherently linked to power. However, the differences are also important for a more political interpretation of democratic technoskepticism.

We have entered an era when AI technologies are transforming the public time of social coexistence. So far, the general public has demonstrated two opposing attitudes towards AI. Let us call the first attitude, which uncritically believes the promises of big companies that AI will improve human life, technophilia, and the opposite attitude, which denies any involvement with AI in fear of the enslavement of humans to the machine, technophobia. It is time to open up an intermediate path in our research, which we could call technoscepticism, starting from the philosophical position of digital humanism. Digital Humanism means that at the beginning and the end of every digital system, there is the human subject, as creator, user, and signifier. Another philosophical axiom is implied, that technology is not neutral, since it entails human subjects and realizes human ethics. Technology is only understood as neutral if it is not understood as technology - but as nature. Our intelligence is natural. And, although its manifestations are not neutral, it is in itself the primary condition for any judgment and therefore precedes its manifestations as a precondition. But AI is by definition technical. So, in the first step, AI is not intelligence, if we consider intelligence to be natural. In the era of AI, the problem is the intensity and extension of this dominant principle in all fields of social life. The democratic problem is to overthrow the regime of mythinformation and make available to the people the data necessary for making informed political decisions. As always, the ultimate question is political: Who controls the providers of AI? In this book, we follow the thread of AI's metaphysical claims, crossing the veil of dystopian and utopian exaggerations, to reveal the core of the novel philosophical and political problems brought about by the digital ontological revolution. In Chapter One, we examine technoscepticism as a socio-historical critique of technology. In Chapter Two, we investigate the metaphysical foundations of AI and AGI as a scientific program. In Chapter Three, we challenge the ideology of AI as a corporate capitalist venture. In Chapter Four, we envision possible ways of overcoming digital barbarism toward a future of democratic digital humanism.

Sam Altman has claimed that by the end of this year, OpenAI will be capable of "truly astonishing cognitive tasks." But what exactly does "cognition" mean in the context of artificial intelligence? As the sophistication of such technologies, our dependence on them, and the rhetoric used to sell them escalates, it's vital we grapple with this question. Earlier this year, Luciano Floridi, founding director of the Digital Ethics Center at Yale University, joined Alexandros Schismenos, post-doctoral researcher on the philosophy of artificial intelligence at the Aristotle University of Thessaloniki, and Giannis Perperidis, adjunct lecturer on the philosophy of AI at the Ionian University in Corfu, for an online conversation about the present and future of AI technology-and why solving a puzzle is still not the same as understanding it.

"Με την τεράστια ανάπτυξη της τεχνολογίας, μια εντελώς νέα φτώχεια έχει επέλθει στην ανθρωπότητα. Και η ανάποδη πλευρά αυτής της φτώχειας είναι ο καταπιεστικός πλούτος των ιδεών που έχουν εξαπλωθεί μεταξύ των ανθρώπων, ή μάλλον τους έχουν κατακλύσει εντελώς - ιδέες για την αναβίωση της αστρολογίας και τη σοφία της γιόγκα.... Πράγματι (ας το παραδεχτούμε), η φτώχεια της εμπειρίας μας δεν είναι απλώς σε προσωπικό επίπεδο, αλλά φτώχεια της ανθρώπινης εμπειρίας εν γένει. Ως εκ τούτου, ένα νέο είδος βαρβαρότητας... Και τώρα πρέπει να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να κρατήσουμε τις αποστάσεις μας. " Οι παραπάνω λέξεις γράφτηκαν από τον Walter Benjamin το 1933. Τώρα ακούγονται σαν καθυστερημένη προειδοποίηση, καθώς το τεχνολογικό σύστημα έχει αποικίσει κάθε πτυχή της ζωής μετά την ψηφιακή οντολογική επανάσταση. Μα είναι και μια προτροπή για εμάς, τους κατοίκους ενός ψηφιακού κόσμου που μας είναι συνάμα οικείος και ανοίκειος. Ας ακολουθήσουμε την προτροπή του, ας κάνουμε ένα βήμα πίσω και ας κρατήσουμε τις αποστάσεις μας για να διακρίνουμε τους μετασχηματισμούς που φέρνει η πιο προκλητική όψη της σύγχρονης τεχνολογίας, η Τεχνητή Νοημοσύνη. Άραγε φτάσαμε στην εποχή της τεχνολογικής αναπαραγωγιμότητας του προσώπου; Μήπως η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η τεχνολογική μοναδικότητα που θα αντικαταστήσει τη συνείδηση; Μήπως το ανθρώπινο υποκείμενο καταστεί περιττό; Αλλά ποιος το κρίνει αυτό, αν όχι το ανθρώπινο υποκείμενο; Η απόκριση στο αίνιγμα της τεχνολογικής σφίγγας είναι φιλοσοφική και πολιτική. Η κριτική του ψηφιακού λόγου περνά από την κριτική της Τεχνητής Νοημοσύνης, δηλαδή την αυτοκριτική της ανθρώπινης υποκειμενικότητας στον ορίζοντα του δημοκρατικού ψηφιακού ανθρωπισμού.

Μολονότι ο Προυντόν δεν κατέχει πλέον τη θέση αυτή, τον 19ο αιώνα θεωρούνταν, και πιθανόν να ήταν, ο επιδραστικότερος θεωρητικός της δημοκρατικής και σοσιαλιστικής παράταξης. Η επανεμφάνιση στον σύγχρονο θεωρητικό αλλά και τον δημόσιο λόγο μιας σειράς εννοιών και ιδεών, όπως φεντεραλισμός, αμοιβαιότητα, αποκέντρωση, πλουραλισμός, εξισορρόπηση και ριζοσπαστική μεταρρύθμιση, κάνουν απαραίτητη την εκ νέου εξέταση και αξιολόγηση του έργου αυτού του σπουδαίου, αλλά και αντιφατικού, στοχαστή. Τα κείμενα του τόμου συνθέτουν ένα μωσαϊκό το οποίο προσφέρει στον αναγνώστη μια εισαγωγή στο έργο του Προυντόν, μέσα από μια ποικιλία προοπτικών. Ο τόμος συμπληρώνεται από την πρώτη μετάφραση στα ελληνικά κειμένων του Προυντόν για τη διαλεκτική, την κατάργηση της πολιτικής και θρησκευτικής αυθεντίας και την οργάνωση της κοινωνίας στη βάση της αμοιβαιότητας. Ο αναγνώστης θα βρει επίσης ένα αναλυτικό χρονολόγιο για τη ζωή και το έργο του Προυντόν, καθώς και έναν εκτενή οδηγό πλοήγησης στη βιβλιογραφία. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) Περιεχόμενα Πρόλογος των επιμελητών ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κώστας Γαλανόπουλος Η φιλοσοφική βάση του μεταρρυθμιστικού αναρχισμού του Προυντόν Βάνα Καραφουλίδου Κοινότητα και ομοσπονδία. Το χαμένο στοίχημα του Προυντόν Γιώργος Δρίτσας Καταμερισμός της εργασίας, μηχανή και ελευθερία στον Προυντόν Αλέξανδρος Σχισμένος Αναρχισμός και αμοιβαιότητα, οικονομισμός και σεξισμός. Αντιφάσεις μεταξύ του επαναστατικού και του συντηρητικού στοιχείου στο έργο του Προυντόν ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ Διονύσης Ε. Δράκος Η σύλληψη της ιδιοκτησίας στο έργο του Προυντόν Λευτέρης Χουντουλίδης Τι είναι ιδιοκτησία; Από την αγωνία των ορισμών στην εργασία των εννοιών του Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΥΝΤΟΝ Νίκος Μαρούπας Αναρχισμός όπως πραγματισμός. Η συμβολή του Προυντόν στη φιλοσοφία της εμπειρίας Γιώργος Φαράκλας Για τη σειραϊκή διαλεκτική Γιώργος Σαγκριώτης Το δικαίωμα του Προυντόν Ο ΠΡΟΥΝΤΟΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Δημήτρης Φούφουλας Πολεμικές των ονειροπόλων κατά τον μακρό 19ο αιώνα: Ο Προυντόν, ο Λερού και η επαναστατική συγκυρία του 1848 Γιάννης Μήτρου Για την αισθητική του καλλιτεχνικού μέσου. Το αισθητικό και οι κοινωνικές του μετατοπίσεις στον Προυντόν Γιώργος Μιχαηλίδης Η αισθητική επανάσταση. Προυντόν και Βάγκνερ Ο ΠΡΟΥΝΤΟΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ Γιάννης Φλυτζάνης Η πρόσληψη της θεωρίας του Προυντόν από τον Ανρί Λεφέβρ. Η προοπτική μιας ριζοσπαστικής δημοκρατίας και η διαμάχη με τους καταστασιακούς Γιάννης Κτενάς Κοινό, δίκαιο, φεντεραλισμός. Ο Προυντόν των Λαβάλ και Νταρντό Ο ΠΡΟΥΝΤΟΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Έντουαρντ Κάσλετον / Edward Castleton Πριν ο Θεός γίνει κακός. Ο Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν και η πρόσληψη της γερμανικής φιλοσοφίας στη Γαλλία στα μέσα του 19ου αιώνα ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΥΝΤΟΝ Γεγονότα κοινά σε όλες τις επιστήμες Η κοινωνία χωρίς την αυθεντία Απαλοιφή των κυβερνητικών λειτουργιών. Θρησκεύματα Για το συνεταιρισμό, εντός της αμοιβαιότητας Βιβλιογραφία Χρονολόγιο Βιογραφικά συγγραφέων Επιμέλεια: Κώστας Γαλανόπουλος, Γιάννης Κτενάς, Γιώργος Φαράκλας

Στο πλαίσιο των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών που συμβαδίζουν με την εκβιομηχάνιση των Δυτικών κοινωνιών, ο τουρισμός εξαρχής συνδέεται με την διαίρεση/διαστρέβλωση του κοινωνικού χρόνου σε χρόνο εργασίας και ελεύθερο ή προς διάθεση χρόνο. Αυτή η βιομηχανική διαίρεση του κοινωνικού χρόνου συνεπάγεται και μία ριζική αντιστροφή των πόλων, αφού πλέον ο δημόσιος χρόνος ταυτίζεται με την εργασία, καθώς οι τόποι εργασίας καταλαμβάνουν το επίκεντρο του δημόσιου χώρου, ενώ ο ιδιωτικός χρόνος ταυτίζεται με την αναψυχή, καθώς οι κοινωνικές τελετουργίες συρρικνώνονται στη φαντασμαγορία του εσωτερικού, ιδιωτικού χώρου. Ο τουριστικός χρόνος αποτελεί μία ιδιαίτερη μορφή του προς διάθεση χρόνου, καθώς συνιστά την μεταφορά της φαντασμαγορίας του ιδιωτικού χώρου σε άλλους τόπους, την ταύτιση της αναψυχής με την απόδραση, και την ταύτιση του ελεύθερου χρόνου με την κατανάλωση. Διαπιστώνουμε λοιπόν μία κοινή μήτρα του βιομηχανικού, του αποικιοκρατικού και του τουριστικού φαινομένου, που είναι η μήτρα των καπιταλιστικών φαντασιακών σημασιών, δηλαδή της απεριόριστης επέκτασης της ψευδοορθολογικής κυριαρχίας επί της φύσης και της κοινωνίας. Στο πεδίο του κοινωνικού χρόνου αυτό εκφράζεται με την καθιέρωση της χρονικότητας των οικονομικών διεργασιών ως κυρίαρχο μέτρο του δημόσιου χρόνου και την συνεπακόλουθη αντιστροφή των πόλων, του δημόσιου χρόνου σε χρόνο εργασίας και του ιδιωτικού χρόνου σε χρόνο προς διάθεση. Ο τουριστικός χρόνος αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση της επανενσωμάτωσης του ‘ελεύθερου’ ή προς διάθεση χρόνου στον ευρύτερο παραγωγικό κοινωνικό χρόνο, στον οποίο ήδη ανήκει ο χρόνος της εργασίας. Ο τουριστικός χρόνος, που παράγεται ως χρόνος προς μαζική κατανάλωση, περιοδικός και καθορισμένος αποτελεί μία σχεδόν καθαρή μορφή του καταναλωτικού χρόνου.

Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να μας ενθαρρύνει. Παντρεύει τη συνδυαστική σκέψη με έναν νέο τρόπο ενέργειας. Ο στόχος; Μια ελεύθερη, δίκαιη και ζωντανή κοινωνία. Όμως, η πεπατημένη έχει χαραχτεί βαθιά μέσα στο μυαλό μας, στην καθημερινότητά μας, στην αγορά και στο κράτος. Η Silke Helfrich και ο David Bollier αποκαλύπτουν παραδοσιακά, ξεπερασμένα μοτίβα σκέψης και σχεδιάζουν ένα πρόγραμμα για μια επιτυχημένη συνύπαρξη, μια διαφορετική αντίληψη της πολιτικής και μια οικονομία μέριμνας. Στον πυρήνα του προγράμματος βρίσκονται πρακτικές των Commons, των «κοινών αγαθών». Αυτές δείχνουν πώς μπορούμε, μέσα στη διαφορετικότητά μας, να επιδιώκουμε κοινούς στόχους. Έτσι, σε πρακτικό επίπεδο, σπίτια και οχήματα μπορούν να χτιστούν και να κατασκευαστούν με παρόμοιο τρόπο όπως αναπτύσσεται η Wikipedia. Επιπλέον, το βιβλίο παροτρύνει να σκεπτόμαστε ως commoners, ως «κοινωνοί» και προσφέρει μια γλώσσα για τον κόσμο του αύριο. Δεν αλλάζει μόνο την οικονομία και την πολιτική, αλλά κι εμάς. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η έννοια της ‘αριστερής μελαγχολίας’ δεν συνδέεται τόσο με το φαντασιακό της ήττας, όσο με το φαντασιακό της προδοσίας που οδηγεί στην ομφαλοσκόπηση, την καχυποψία ή τον κριτικό αναστοχασμό. Ένα διττό φαντασιακό βίωμα προδοσίας εγκαταστάθηκε στα δύο γενικότερα ιστορικά ρεύματα της επαναστατικής παράδοσης – το σοσιαλιστικό-κρατικό και το αντιεξουσιαστικό-αντικρατικό – από τις πρώτες δεκαετίες, ένα αίσθημα εσωτερικής προδοσίας των αξιών και των ιδεών από συγκεκριμένες τακτικές και πρακτικές, αλλά και εξωτερικής προδοσίας από αντίπαλες, μα υποτίθεται όμορες, συλλογικότητες. Το φαντασιακό της προδοσίας τρέφεται από το διάνοιγμα της εμμενούς απόστασης λόγου και πράξης, τις μικρές διαφορές τακτικής αλλά και τις μεγάλες αντιθέσεις επιδιώξεων, και σε στιγμές κατάρρευσης, εσωτερικεύεται από τα εκάστοτε υποκείμενα ως σχάση εαυτού. Η ‘αριστερή μελαγχολία’, ιδίως στην τέχνη και τη λογοτεχνία, είναι η αισθητική υποκειμενική εκδήλωση αυτής της ενδογενούς αντίφασης που προκύπτει από την απόπειρα να βιώσεις το μέλλον στο παρόν μετασχηματίζοντας ενεργά το βάρος του παρελθόντος σε ποίηση.

Ο σύγχρονος φιλοσοφικός στοχασμός δεν μπορεί να αποφύγει την αναμέτρηση με τη σκέψη του Μάρτιν Χάιντεγκερ και το πρόβλημα της στράτευσής του στον εθνικοσοσιαλισμό. Η πρόκληση που θέτει η επιλογή του διάσημου φιλοσόφου και η μετέπειτα σιωπή του σε σχέση με το σκάνδαλο αφορά, πέρα από τους στενούς κύκλους της πολιτικής και της φιλοσοφίας, και το ευρύτερο πεδίο της κοινωνικο-ιστορικής συνύπαρξης και ευθύνης. Είναι μία πρόκληση που δεν μπορούμε απλώς να παραβλέψουμε ή να προσπεράσουμε, ενώ το φάσμα της ακροδεξιάς δεν έχει πάψει να συσκοτίζει το παρόν μας. Η στροφή του Κορνήλιου Καστοριάδη προς την ανθρώπινη ψυχή και την οντολογία του φαντασιακού, η κριτική του στην τεχνοεπιστήμη, η ενασχόλησή του με τη χρονικότητα και η ρήξη του με την παραδοσιακή λογική, τον φέρνουν σε πεδία όπου πέφτει βαριά η σκιά του Χάιντεγκερ. Ο τόμος Καστοριάδης εναντίον Χάιντεγκερ: Χρόνος και Ύπαρξη, που κυκλοφόρησε το 2020 από τις εκδόσεις Αυτολεξεί, ήταν μια συνοπτική παρουσίαση της αντιπαράθεσης της Χαϊντεγκεριανής σκέψης και της Καστοριαδικής φιλοσοφίας. Η παρούσα εμπλουτισμένη και αναθεωρημένη έκδοση περιλαμ- βάνει, πέρα από την εκδίπλωση και ανάπτυξη των κεντρικών επι- χειρημάτων της προηγούμενης, και μία πιο λεπτομερή έκθεση των βασικών φιλοσοφικών θέσεων του Καστοριάδη σε σχέση με τον χρόνο, την ετερότητα και τα μάγματα, όπως και μία ενδεικτική εξέταση νέων διαστάσεων του κοινωνικο-ιστορικού, πάνω στις τρεις όψεις της ιστορικότητας, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Χρονολογία Έκδοσης Απρίλιος 2024 Αριθμός σελίδων 440 Διαστάσεις 21x14 ISBN: 978-618-84851-8-1

Τι είναι τα Κίτρινα Γιλέκα; Δεν μπορούμε εμείς, ως συντακτική της Βαβυλωνίας να μιλήσουμε εκ μέρους κάποιου κινήματος ενόσω ακόμη κινείται. Ούτε, βέβαια, μπορούμε να το αγνοήσουμε και να μην μιλήσουμε γι' αυτό. Χρειάζεται να αναστοχαστούμε αυτά τα κινήματα, να δούμε ποια είναι η σύνδεσή τους και η σημασία τους για εμάς. Σκοπός του παρόντος τόμου είναι να θέσει τη βάση αυτού του αναστοχασμού σε έναν διάλογο με τα κείμενα των ανθρώπων που ζουν αυτό το κίνημα, που μετέχουν σε αυτό, που βιώνουν τη συλλογική πράξη που το αναδημιουργεί σε κάθε βήμα. Οι εξεγέρσεις του 21ου αιώνα δεν δίνουν απαντήσεις, αντίθετα φέρνουν στο φως τα πραγματικά ερωτήματα. Παρακολουθούμε τα Κίτρινα Γιλέκα όχι σαν θεατές ενός αγώνα από την κερκίδα, αλλά ως ενεργοί συνένοχοι στην προσπάθεια της κοινωνίας να απεγκλωβιστεί από το κράτος και το κεφάλαιο, να σπάσει τα δεσμά της. Συζητώντας για τα Κίτρινα Γιλέκα συζητάμε για το παρόν και το μέλλον μας. Και πριν μιλήσουμε, αυτή τη φορά, είναι σωστό πρώτα να ακούσουμε

Nel 1956, in piena guerra fredda, una conferenza di scienziati al Dartmouth College negli Stati Uniti annunciò il lancio di un audace progetto scientifico, l’Intelligenza Artificiale (I.A.). Dopo l’iniziale fallimento degli sforzi della “Hard AI” di produrre un’intelligenza simile a quella umana, alla fine del XX secolo è emerso il movimento della “Soft AI”. Invece di essere orientato a imitare il comportamento umano in relazione a compiti specifici, ha preferito cercare modi alternativi di eseguire i compiti basati sulle particolari funzioni e strutture della macchina. Il fattore decisivo è stata la combinazione della tecnologia di apprendimento automatico con le comunicazioni digitali online, l’incontro tra l’IA e Internet. Le applicazioni dell’IA “soft” sono quelle che vediamo nel mondo dei dispositivi automatici “intelligenti” che informano la nostra vita sociale digitale. Nel seguente articolo mi concentrerò su una particolare applicazione dell’IA per le discussioni online con utenti umani, ChatGPT, per mostrare le implicazioni della tecnologia digitale online nelle modalità storico-sociali dell’esistenza umana. ChatGPT è un’applicazione che combina l’IA con Internet, le possibilità della corrispondenza tra macchine e le potenzialità della tele-comunicazione umana. Il mio approccio si concentra sulle implicazioni fenomenologiche e storico-sociali della proliferazione della tecnologia AI per quanto riguarda la coscienza e la socialità umana. Abstract (english) In 1956, amidst the Cold War, a conference of scientists at Dartmouth College in the United States announced the launch of a bold, scientific project, Artificial Intelligence (A.I.). After the initial failure of “Hard AI” efforts to produce a human-like intelligence, the “Soft AI” movement emerged in the late 20th century. Instead of being oriented towards imitating human behaviour concerning specific tasks, it preferred to seek alternative ways of performing tasks based on the particular functions and structures of the machine. The decisive factor was the combination of Machine Learning technology with Digital Online Communications, the meeting between AI and the Internet. The applications of “Soft” AI are those we see in the world of “smart”, “intelligent” automatic devices that inform our digital social life. In the following article, I will focus on a particular application of AI for online discussions with human users, ChatGPT, in order to show the implications of online digital technology in the social-historical modalities of human existence. ChatGPT is an application that combines AI with the Internet, the possibilities of Machine correspondence with the potentialities of human telecommunications. My approach focuses on the phenomenological and social-historical implications of the proliferation of AI technology as regards human consciousness and sociality.

Τι συμβαίνει άραγε όταν ένας ψυχικά διαταραγμένος βασιλιάς διαβάσει Σαίξπηρ; Το 1788, o Sir Lucas Pepys, ιατρός του Βρετανού βασιλιά Γεωργίου του 3ου (κατά τη διάρκεια της βασιλείας του οποίου ξέσπασε η Αμερικάνικη Επανάσταση) έγραψε: «Η Αυτού Μεγαλειότητα ήταν χθες το απόγευμα σε μια καλή αν και λίγο ανισόρροπη κατάσταση, μιλώντας διαρκώς, καθώς συνηθίζει [...] Όμως σήμερα το πρωί […] είναι πολύ πιο διαταραγμένος και συγχυσμένος, διότι του επιτράπηκε να διαβάσει τον Βασιλιά Ληρ.» Δύο μέρες αργότερα, ο Γεώργιος βρέθηκε σε τέτοια κατάσταση παροξυσμού που αναγκάστηκαν να του φορέσουν ζουρλομανδύα. Μέχρι τον θάνατό του, το 1820, οι παραστάσεις του Βασιλιά Ληρ απαγορεύτηκαν στα βρετανικά θέατρα. Ποιο είναι το νόημα αυτού του επεισοδίου; Τι έχει να μας πει για τον Σαίξπηρ αλλά και για τον ρόλο του συγγραφέα εντός της Ιστορίας; Κάθε ερώτημα με επίκεντρο τον συγγραφέα φαίνεται να οδηγεί τη σκέψη μας σε ένα ανοιχτό πεδίο, το πεδίο της λογοτεχνικής κριτικής. Βέβαια, όπως παρατηρεί ο George Steiner, σε εποχές που απειλούμαστε από τη βαρβαρότητα, δημιουργείται η εντύπωση ότι η λογοτεχνική κριτική είναι περιθωριακή ενασχόληση, ενδεχομένως υπερφίαλη. Τα βαριά σύννεφα που σκεπάζουν τον κοινωνικο-ιστορικό ορίζοντα σκοτεινιάζουν το πεδίο. Είναι ορθή αυτή η εντύπωση.

Το πολιτικό περιοδικό Βαβυλωνία ανακήρυξε το 2017 "Έτος Καστοριάδη", με μια σειρά εκδηλώσεων για τα 20 χρόνια από τον θάνατο του σπουδαίου φιλοσόφου. Στην παρούσα έκδοση περιλαμβάνονται 7 από τις ομιλίες που εκφωνήθηκαν σε αυτές τις εκδηλώσεις. Στο επίμετρο δημοσιεύεται η συνέντευξη του Καστοριάδη στην εφημερίδα Εκτός Νόμου το 1990. Συγγράφουν: Γρηγόρης Τσιλιμαντός, Νίκος Ιωάννου, Γιάννης Κτενάς, Αλέξανδρος Σχισμένος, Yavor Tarinski, Γιώργος Ν. Οικονόμου, Κορνήλιος Καστοριάδης. Ο Καστοριάδης διαμόρφωσε μια καινούργια, ανοιχτή πρόταση για τον ριζικό μετασχηματισμό της κοινωνίας - όχι με κάποιο μανιφέστο, αλλά μαθαίνοντάς μας να απελευθερωνόμαστε εμείς οι ίδιοι, κάθε φορά που εγκλωβιζόμαστε στον εαυτό μας.