Agnieszka Erdt

The standard interpretation of Avicenna's correspondence theory of truth posits that propositions either correspond to what exists extramentally or otherwise their truthmaker is mental existence. An influential post-Avicennian philosopher, Naṣīr al-Dīn Ṭūsī (d. 1274) points to the insufficiency of the above division of propositions and their respective truthmakers. He mentions the possibility of conceiving false propositions, such as ‘One is not half of two’ and postulates the necessity of the existence of another truthmaking domain for their true counterparts which he calls nafs al-amr. It is where objective and timeless entities, such as mathematical propositions, are located. While some claim that Ṭūsī's identification of this domain with the first Separate Intellect is a testimony to his Avicennian convictions, Ṭūsī's solution is a conspicuous departure from Avicenna that not only helps him remedy the insufficiency of Avicenna's theory of truth but is consistent with his critique of Avicenna's theory of God’s knowledge.

The philosophical activities during the Safavid era mark the peak of a renewed engagement with Greek sources unmediated by Ibn Sina's interest in them and their successive incorporation into his philosophy.1 Among the topics for which the Safavid thinkers consulted ancient Greek authors were cosmology, the role of the intellect and the ways of acquiring knowledge, the nature of the soul, and the process of emanation.2 This engagement, to be sure, did not mean an antiquarian, philological return to the original texts in Greek. Rather, it was a re-reading of their Arabic translations from the ninth to tenth centuries to find ideas beyond those of which Ibn Sina made use, and to legitimize—through their... Read More.

The standard interpretation of Avicenna's correspondence theory of truth posits that propositions either correspond to what exists extramentally or otherwise their truthmaker is mental existence. An influential post-Avicennian philosopher, Naṣīr al-Dīn Ṭūsī (d. 1274) points to the insufficiency of the above division of propositions and their respective truthmakers. He mentions the possibility of conceiving false propositions, such as ‘One is not half of two’ and postulates the necessity of the existence of another truthmaking domain for their true counterparts which he calls nafs al-amr. It is where objective and timeless entities, such as mathematical propositions, are located. While some claim that Ṭūsī's identification of this domain with the first Separate Intellect is a testimony to his Avicennian convictions, Ṭūsī's solution is a conspicuous departure from Avicenna that not only helps him remedy the insufficiency of Avicenna's theory of truth but is consistent with his critique of Avicenna's theory of God’s knowledge.

İbn Sînâ, Yeter Sebep İlkesi’ni (YSİ), yani her şeyin bir sebebi olduğu ve sebepsiz hiçbir varlığın var olamayacağı iddiasını savunan modern dönem öncesi filozoflarından biridir. YSİ’nin sonuçlarından biri de zorunlulukçuluktur (necessitarianism); yani gerçekte var olan her şeyin aynı zamanda zorunlu olarak var olduğu iddiasıdır. Bu fikre göre sebepler zincirinin her bir üyesi kendinden önceki sebepler tarafından belirlenir. Dolayısıyla YSİ, olayların başka türlü de olabileceğini telkin eden insan sezgisine karşı çıkmaktadır. Bu çalışmadaki amacım, İbn Sînâ sonrası yazarların insan iradesini dışlamak suretiyle YSİ’nin zorunlulukçu sonuçlarını hafifletmeye çalışıp çalışmadıklarını araştırmaktır. Nasîrüddin Tûsî’nin (ö. 672/1274) Cebr ve Kader adlı Farsça risalesi ile Tecrîdü’l-i‘tikâd adlı kelâm kitabı arasında bir karşılaştırma yapmaya odaklanacağım. Bu konuyu seçmemin öncelikli sebebi, insanların eylemlerinin bağımsız fâilleri olduklarını sezgisel olarak bildiklerine dair Tûsî’nin iddialarıdır ki bu, YSİ‘nin evrensel uygulanabilirliği ile çelişiyor gibi görünmektedir. Tûsî’nin özgür irade konusunda, metinlerin karakterine ve yazıldıkları döneme bağlı olarak, bazen İbn Sînâ ile tutarlılık arzeden bazen de Mu‘tezile’ye angaje olan farklı görüşler benimsediğini savunacağım. Tûsî’nin, bazen nedensel olarak etkin olmamasına rağmen insan özgürlüğüne nasıl yer bıraktığını göstereceğim. O, insan özgürlüğünü, insanın karşı karşıya kaldığı fiziksel veya ilahî diğer belirlenim türlerinden bağımsız olarak hareket edebilen farklı bir belirlenim türü olarak anlar. Genel olarak bu mesele, Tûsî’nin İbn Sînâ felsefesine ya da Şiî kelâmına bağlılığını test etmekte ve hatta onu bazı eserlerinde İbn Sînâ’nın bilgi görüşüne karşı bir duruş sergilemeye zorlamaktadır.