Atoy Navarro

PAUNANG SALITA Sa pagdiriwang ng ika-35 taong anibersaryo ng muling itinatag na Unibersidad ng Pilipinas (UP) Lipunang Pangkasaysayan (LIKAS), mahalagang handog ng mga Likasyan—kasapian at alumni ng UP LIKAS—ang pagkakalathala ng ikalawang tomo ng Lakbay- Kabanwahan: Mga Salaysay ng Pangingibang-bayan ng mga Likasyan. Ang ikalawang tomong ito ng Lakbay-Kabanwahan ang ikawalong malawakang lathalain sa wikang F/Pilipino ng UP LIKAS. Naunang mga publikasyon ng organisasyon ang dyornal na LIKAS: Dyornal ng Kasaysayan na inedit ni Nilo Ocampo (1976) at librong Paksa, Paraan at Pananaw sa Kasaysayan na pinamatnugutan nina Ma. Bernadette Abrera at Dedina Lapar (1992). Sinundan ito ng tatlong librong inilathala ng Limbagang Pangkasaysayan (LimbagKas) para sa UP LIKAS—Wika, Panitikan, Sining at Himagsikan (Navarro & Abejo 1998), Kaalaman at Pamamaraan sa Pagtuturo ng Kasaysayan (Navarro et al. 2008), at Kasaysayang Pampook: Pananaw, Pananaliksik, Pagtuturo (Navarro et al. 2012). Kasunod nito, inilathala ang SALIKSIK E-Journal, Tomo 7, Bilang 1, na may temang Brindis para kay Nilo S. Ocampo: Pagpupugay sa Isang Natatanging Likasyan at Pangunahing Haligi ng Bagong Kasaysayan (Navarro 2018). At noong 2019, inilathala ng LimbagKas para sa organisasyon ang unang tomo ng Lakbay-Kabanwahan na may temang Lakbay-Kabanwahan sa Timog Silangang Asya (Elumbre & Navarro 2019).

Bilang pagpapakahulugan sa kasaysayang pampook, tumutukoy ito sa salaysay hinggil sa nakaraan ng isang partikular na pook na may saysay para sa sinasaysayang salinlahi. Pinapaksa rito ang kasaysayan ng sariling barangay, bayan, lalawigan, at/o rehiyon. Sa akdang ito, itinampok ang makabago at napapanahong kasaysayang pampook sa pamamagitan ng pagpopook nito sa Bagong Kasaysayan at Kasaysayang Bayan at pagtatanghal ng mga akdang sinulat ng mga Likasyan o mga kasapi ng UP Lipunang Pangkasaysayan (LIKAS).

Sa monograp na ito, tatangkaing pagsama-samahin ang sabug-sabog na tala tungkol kay Briccio Brigido Pantas (1864-1939) upang makabuo ng pangkasaysayang pagkilala sa kanya. Ngunit sa halip na isang buong talambuhay, bagama’t magbabanggit ng ilang tala sa iba’t ibang bahagi ng kanyang buhay, pagtutuunan lamang talaga ng pansin sa sanaysay na ito ang mga talang may kaugnayan sa Katipunan at Himagsikan. Panimulang ambag ito sa pagbubuo ng mas komprehensibong kasaysayang buhay ni Pantas sa konteksto ng kasaysayang pampook ng Batangas at kasaysayang pambansa ng Pilipinas sa diwa ng kasaysayang bayan ng bagong kasaysayan.

Pangunahing layunin ng maikling artikulong ito ang makapagbigay ng pangkalahatang pagtanaw sa mga pangunahing batas at kautusang nagpapahalaga sa kasaysayang pampook. Hinahati ang papel na ito sa dalawang bahagi. Sa unang bahagi, magbabalik-tanaw tayo sa mga batas at kautusan kaugnay ng mga pambansang tanggapang pangkalinangan at pangkasaysayan. Sa ikalawang bahagi, pagtutuunan naman natin ng pansin ang mga batas at kautusang nagtatampok sa tungkulin ng pamahalaang pambayan kaugnay ng pagtataguyod sa kasaysayang pampook.

Isang halimbawa ng temang maaaring pag-aralan sa Araling Pang-Erya at Araling Kabanwahan ang usapin ng malayong kanan. Ito ang pinagtuunan ng pansin ng artikulong “Ang Kahalagahan ng Araling Kabanwahan sa Konteksto ng Globalisasyon at Pandaigdigang Paglakas ng Malayong Kanan,” kung saan tinalakay kung paanong hinahamon ng globalisasyon ang pagbibigay-diin ng Araling Pang-Erya sa kahalagahan ng mga partikular na heograpikal, nasyonal, at kultural na lugar bilang yunit ng pagsusuri at kung paano ito tinutugunan ng Araling Kabanwahan sa pamamagitan naman ng pagbibigay-diin sa kahalagahan ng pag-aaral ng kabanwahan bilang ugnayan ng mga bayan at kabihasnan sa loob ng talastasang Pilipino. Habang hinahamon ng globalisasyon ang Araling Pang-Erya, hinahamon naman ng paglakas ng malayong kanan ang globalisasyon na mababanaag sa diskurso ng mga populistang lider mula sa mga partikular na bansa. Ipinaliwanag sa artikulong ito ang Araling Kabanwahan bilang isang alternatibo sa Araling Pang-Erya at ang saysay nito sa konteksto ng globalisasyon at pandaigdigang paglakas ng malayong kanan sa pamamagitan ng pagbibigay-kahulugan sa Araling Pang-Erya, globalisasyon, at Araling Kabanwahan; pagtanaw sa paglakas ng malayong kanan; at pagtalakay sa katuturan ng paglalapat ng lapit ng Araling Kabanwahan sa pagsusuri at pag-unawa sa malayong kanan.