M. Göregen

Budizm, MÖ. 6. asırlarda Hindistan’da ortaya çıkmıştır. Bu dinî ve ahlakî öğretiyi benimseyip çevresine öğretmeye çalışan Gautama Sakiamuni’nin ölümünden sonra kendisine “aydınlanan” anlamında Buddha denilmeye başlanmıştır. Buddha’nın izlediği yol ve öğretilerinin din olarak Hindistan’ın muhtelif bölgelerine ve Hint hudutlarının dışına çıkması ise Maurya İmparatoru Aşoka döneminde olmuştur. Çalışmamızın ana konusunu oluşturan Buda Heykellerinin yapımı ise MS. Kuşan İmparatorluğu döneminde tıraş edilmiştir. Biri 53 bir diğeri ise 35 metre yükseklikte olan Buda Heykelleri, bugün Afganistan sınırlarında kalan Bamyan şehrinde yapılmıştır. Afganistan’da Budizm’in yayılması, Bamyan şehrinin Budizm’in merkezlerinden biri olarak kabul görmesi, dinî bir sembol ve kültürel miras olarak kabul edilen heykellerin yapılışı ve tahrip edilişi, çalışmamızın tali konuları arasında değerlendirilmiştir. Buna bağlı olarak çalışmamızda, Afganistan’ın Bamyan şehrinde bulunan iki adet Buda Heykeli’nin, Budizm’in en önemli objektif unsuru ve dinî sembolü olarak tıraş edilmesi, dinî bir unsur olarak kullanılması, kültürel ve tarihi miras olarak muhafaza edilmesi ile tahrip girişimleri ve tahrip edilmesi sürecinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmamızda cevap aranan sorular ise dinî bir sembol olarak Afganistan’ın Bamyan şehri Hindukuş dağının eteğinde dağdan oyularak yapılan iki adet Buda Heykeli’nin ne zaman, kimler tarafından yapılmış? Dinî, tarihi ve kültürel değeri nedir? Bu önemli dinî sembol, günümüzde ne durumdadır, neden tahrip edilmiştir ve ne kadarı tahrip edilmiştir? Çalışma, Budizm’in Afganistan’ın Bamyan şehrindeki geçmişi, dinî bir sembol olarak Bamyan’daki Buda Heykellerinin yapılışı, muhafaza edilmesi, tahrip girişimleri ve 2001’deki tahrip edilmesi serüveni ile sınırlandırılmıştır. Yöntem olarak nitel araştırma desenlerinden literatüre dayalı tarama yöntemi tercih edilmiştir. Toplanan ikincil verilerin betimsel analiz teknikle değerlendirilip yorumlanmıştır.