Mehmet Ödemiş

Teknolojik bütünleşme, dijitalleşme, genetik, sibernetik, nörobilim ve nihayet genel yapay zekâya doğru gidilen süreçte din ve gelenekten beslenen pratiklerimiz ve değer dünyamız, hızlı bir başkalaşım geçirmektedir. Kelâm ilmi, var oluş ilkesi gereği yalnız problematik hâline gelmiş meseleler hakkında değil; nazari mevzularda da düşünce üreten bir disiplindir. Bu bağlamda bugünlerde tartışılan konulardan biri olan zihin transferi ve olası neticeleri hakkında fikir üretmek, kelâmın görevleri arasındadır. Zihin transferi günümüz koşullarında olası değildir fakat YZ teknolojilerindeki baş döndürücü ilerleme, gelecekte farklı fırsatların ortaya çıkmasını sağlayabilecek istidatlar taşımaktadır. Örneğin önümüzdeki on yıllarda insan benliğinin nöronal haritası çıkarılarak matematiksel bir algoritmaya dönüştürülebileceği veya biyokimyasal bir aktarıma konu olabileceği ileri sürülmektedir. Devamında elektronik kişilikler ve nörokimyasal haritalar, nöro mühendislik ya da çip teknolojileri yoluyla insansı adı verilen robotlara aktarılabilecektir. Makalede öncelikle algoritmik zihnin mümkün olup olmadığına dair bilimsel ve felsefi deliller incelenecek ardından mezkûr proje hayata geçerse ortaya çıkacak muhtemel kelâmi sorunlar ele alınacaktır. Zihin aktarımı bir düşünce deneyinden ibaret kalsa dahi bu uğurdaki entelektüel çabanın benlik beyin ilişkisi bağlamında, yeni nöroteolojik perspektifler sunacağı sonucuna varılmıştır. Makalede, böylesi bir olasılıkta kelâmî sahada ne gibi değişikliklerin yaşanabileceğine değinilmiş ve çeşitli öneriler getirilmiştir. Bizi yeni bir teolojiye zorlayacağını düşünerek ele aldığımız zihin transferi konulu çalışmamızda literatür taraması, betimsel inceleme ve nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Daha evvel kelâmi perspektiften incelenmediğini fark ettiğimiz konunun, ilk olması hasebiyle alana katkı sağlayacağı umulmaktadır.

Yapay zekâ teknolojisinin inşa ettiği yeni dünya görüşü ve kavram haritası, insanın kendisi hakkındaki idrakini köklü olarak değiştirmektedir. Bu değişim sürecinden payını, inancın konusu olan her kavram kaçınılmaz olarak almaktadır. Dinin öznesi olan insanda yaşanan her değişim, inancı etkilemektedir. Bizi, yeni teolojik perspektif ve açılımlara zorlayacağı aşikâr olan yapay zekâ ve dijital dinin; peygamberin epistemolojik ve aksiyolojik gücünü sarsması ve nübüvvet kurumundan rol çalma çabaları göze çarpmaktadır. Zira yapay zekâ, kullanıcılarda epistemik otoriteyi temsil ettiği vehmi yaratmaktadır. Günümüz dijital dünya deneyimlerinden yola çıkarak bir gelecek projeksiyonu sunacağımız çalışmamızda literatür taraması, nitel araştırma ve betimsel inceleme metotlarından istifade edilmiştir. Ele aldığımız konunun ilk olması hasebiyle alana katkı sağlayacağı umulmaktadır. Çalışmamızda, gelişen teknolojiyle kurduğu ilişkiye paralel olarak insanın ve hayatın dönüştüğü dolayısıyla kelâm ilminin teorik ve pratik önemini koruyabilmesi için kavram setini güncel tutması gerektiği sonucuna varılmıştır. Dinin, temel öğretiler ve anlayışla uyumunu koruyabilmesi için teknolojiyi bilinçli kullanmanın ve dijital okuryazarlığın temel parametrelerinin belirlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.