Mert Erçetin

Aristoteles Kategoriai (Κατηγορίαι) adlı metninde, varlıkları ‘bir şey içinde olmak’ ve ‘bir şey için söylenmek’ şeklindeki iki yüklem ilişkisini kullanarak dört ayrı sınıfa ayırır: (1) Birincil tözler, (2) İkincil tözler, (3) Tözel Olmayan Tümeller ve (4) Tözel Olmayan Tikeller. J. L. Ackrill Categories and De Interpretatione adlı çevirisinde, ‘bir şeyin içinde olmak’ yüklem ilişkisini kullanırken Aristoteles’in teknik anlamı ve Antik Grekçenin gündelik dildeki kullanımı arasında bir ayrım olduğu iddiasında bulunur. Buna göre, tikel ilinekler ‘bir şeyin içinde olma’ ilişkisinden ‘ayrı’ var olamazlar. Sözkonusu ‘ayrılmazlık’ koşuluna, Gwilym Ellis Lane Owen’ın ‘özgülük’ üzerinden getirdiği itiraz ile; ‘tikel ilinekler’ olarak da bilinen tözel olmayan tümellerin ontolojik statüsü hakkında zaman zaman dirilen bir tartışma mevcuttur. Bu makalede, tözel olmayan tikeller hakkında geleneksel yorumu temsil eden J. L. Ackrill ve Istvan Aranyosi’nin makaleleri ile; bu yoruma karşı çıkan G. E. L. Owen ve Mehmet M. Erginel’in makaleleri karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırma sonucunda ise, tözel olmayan tikeller tartışmasında geleneksel yorumun çelişkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır.

Jacques Rancière, Dissensus: Politika ve Estetik Üzerine adlı kitabında uzlaşımı (consensus) şiar edinen post-demokratik devletin, bireyin toplumun bir parçası olarak tanımladığını belirterek politikanın Platon’un Devlet diyaloğunda sunduğu polis’e indirgendiğini öne sürmektedir. Çözüm olarak politikanın, birey (tikel) ile toplum (tümel) arasındaki uyuşmazlığın (dissensus) teşhir edilmesi olarak yeniden düşünülmesini öneren Rancière, Platon’un bir tür an-arşi olarak gördüğü demokrasinin politikayı olanaklı kılması sayesinde aslında ‘daha iyi bir yaşamı’ (eu zen) vaat ettiğini öne sürer. Böylece, post-demokraside öznelliği uzlaşıma dayanan bir söylemde karışan bireyin sesi, politika aracılığı ile yeniden duyulabilir ki Rancière buna duyulurun dağılımı (distribution of sensible) adını verir. Bu makalede, filozofun politika düşüncesinde, polis ile politika kavramları arasındaki ayrım tartışılacak ve bu minvalde, kendisinin uyuşmazlık kavramı çözümlenecektir. Son olarak, Rancière’in siyaset ile estetik arasında aísthêsis (duyumsama) kavramı üzerinden kurduğu bağlantı, kendisinin ‘estetik sanat rejimi’ terimi ile demokrasi yorumu arasında kurulacak benzerlikler üzerinden açıklanacaktır. Sonuçta, post-demokratik bir devlette yalnızca birer tüketici olarak tanımlanan bireye Rancière’in düşüncesinin sağlayabileceği alternatiferden biri örneklenmiş olacaktır.

Lee McIntyre Hakikat-Sonrası (Post-Truth, 2018) adlı kitabında, hakikat-sonrası (post-truth) kavramını pazarlama ve televizyon dünyalarındaki tarihsel kökenlerine ve davranışsal psikolojideki kaynaklara dayanarak düşünsel bir kökene bağlar. McIntyre, bu kavramın yalnızca epistemolojik bir sorun olduğunu öne sürer. Bu makalede; ilk olarak hakikat-sonrası kavramı ile hakikatin bağdaşım kuramı arasında benzerlikler belirtilerek ortaya çıkan ortak epistemolojik sorunlar incelenecektir. Daha sonra, kişiselleştirme teknolojileri ve bunların istenmeyen sonuçları olan yankı odası, filtreleme baloncuğu ve siber-balkanlaştırma ile Althusser’in devletin ideolojik aygıtları arasında bir koşutluk kurularak McIntyre’ın yaklaşımı sorunsallaştırılacaktır. Dahası, söz konusu teknolojiler bireyleri birer üretici-tüketiciye (prosumer) dönüştürdüğü için hakikat-sonrası kavramının hem teorik hem de pratik felsefenin alanına girmesiyle aslında ideoloji kavramına karşılık gelen bir yeniyapımdan (neologism) fazlası olmadığı ileri sürülecektir.