Soner Soysal

Efendi-köle ahlakı ayrımı Nietzsche’nin ahlaka yönelik düşüncelerinin temelinde yatan bir ayrımdır. Bu ayrımı ve bu ayrım üzerinden ortaya koyduğu ahlak alanında gerçekleşen köle isyanına yönelik iddialarını tam olarak kavramadıkça, Nietzsche’nin ahlaka ilişkin söylediklerinin anlaşılamayacağını ya da en iyi ihtimalle yanlış anlaşılacağını düşünüyorum. Efendi ve köle gibi ifadeler kullanıyor olması Hegel’de olduğu gibi bir tanınma mücadelesine göndermede bulunuyor ya da Platon’un Gorgias diyaloğundaki Kallikles karakterinin iddia ettiği gibi “güçlü olan haklıdır” benzeri bir çağrışım yapıyor gibi görünse de, bunların Nietzsche’nin düşüncesiyle bir ilgisi yoktur. Nietzsche bu ayrımı ilk olarak İyinin ve Kötünün Ötesinde (Jenseits von Gut und Böse) kitabının §260 numaralı aforizmasında ortaya koyar. Ahlaki değer yargılarının iki farklı kökenden gelebileceğini söyler. Bunlardan birincisi yönettiklerinden ayrı ve üstün olduğunun farkında olan bir yönetici sınıftır. İkincisi ise, bunlar dışında kalanların oluşturduğu sınıftır. Yönetici sınıfın ahlakı efendi ahlakı, geri kalanların ya da yönetilenlerin ahlakı da köle ahlakıdır. Efendiler iyiyi (Gut) kendilerinden hareketle kurarlar ve doğal olarak kendi varoluş biçimlerini ve eylemlerini iyi olarak ilan ederler. Bunun dışına düşen her şey, yani yönetilenlere, kölelere ait olan her şey kötüdür (Schlecht). Böylelikle, efendiler aktif bir şekilde kendi iyi ve kötülerini yaratırlar. Kölelere ya da yönetilenlere gelince, bunlar kendileri üzerinde egemenlik kurmuş olan, sömüren ve acı çektiren efendileri fena (Böse), kendilerini ise efendilerin karşıtı—efendi-olmayan—olarak tanımlar ve iyi (Gut) olarak ilan ederler. Dolayısıyla, köle ahlakı reaktif bir şekilde kurulmuş bir ahlaktır. Nietzsche bu ahlakın başlangıçta egemen olan efendi ahlakının yerini aldığını söyler ve bu durumu da “ahlakta köle isyanı” olarak adlandırır.

Frankfurt Okulu’nun temel eleştiri yöntemi içkin eleştiridir (immanent critique). Marcuse’nin teknolojik akıl dediği araçsal akla ve bu aklın hem ürettiği hem de dayandığı tek-boyutlu felsefeye yönelik eleştirisi de bu eleştiri çizgisini takip eder. İçkin eleştiri yürürlükte olan sistemi, halihazırda sahip olduğu potansiyeller ve bu potansiyellerinin gerçekleşme düzeyleri üzerinden kıyaslayarak ilerler. Elbette, Frankfurt Okulu ve Marcuse için söz konusu bu potansiyeller, varoluş mücadelesini hafifletecek ya da ortadan kaldıracak, insanı başkalarının refah ve konforu için ömür boyu zahmetli işlerde çalışmaktan kurtaracak, insanın özgür bir şekilde kendi varoluşunu gerçekleştirebileceği yeni bir toplumsal düzenin kurulmasına yönelik potansiyellerdir.

Sonradan Frankfurt Okulu adını alacak olan Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü 1920’lerin başlarında Frankfurt’ta kuruldu. Bu dönem hem Birinci Dünya Savaşı gibi yıkıcı bir deneyimin hem de Rusya’daki başarılı Bolşevik devrimi ve Orta Avrupa’daki devrimlerin yenilgisi gibi olayların doğurduğu sonuçların şekillendirdiği bir dönemdir. Sol kanat düşünürlerin bazıları, bu dönemi şekillendiren olayları doğru bir şekilde analiz ederek yapılan hatalardan kaçınmak ve gelecekte nasıl hareket edilmesi gerektiğini belirlemek için, Marksist teoriyi yeniden değerlendirmeye giriştiler (Jay, 1996, s. 3). Frankfurt Okulu ve eleştirel teori bu yeniden değerlendirme girişimi sonucunda ortaya çıktı. Bu yeniden değerlendirme süreci, ortodoks Marksistlerin indirgemeci tavırlarının reddedilmesini ve Marx’ın ihmal ettiği toplumsal koşulların ekonomi ya da ekonomik ilişkilere indirgemeksizin analiz edilmesini içerir. Bu tek bir disiplinin üstesinden gelebileceği bir görev değildir, ki bu yüzden Frankfurt Okulu başından itibaren disiplinler arası eleştirel ve toplumsal dönüşümü amaçlayan bir toplum teorisi kurmayı hedefledi. Bu amaç doğrultusunda, felsefe, sosyoloji, psikanaliz, iktisat, tarih vb. disiplinlerden bilim insanları Okulun çalışmalarına dahil oldu.

Bu çalışmada David Hume’un, insanların beğenileri arasında var olduğu açık bir şekilde görülen farklılıklara rağmen, beğeninin bir standardının bulunduğuna yönelik iddiası incelenecektir. Hume beğeni standardını, ilk kez, 1757 tarihinde yayımlanan Of the Standart of Taste başlıklı makalesinde ele alır. Hume’un söylediklerini tartışmalı hale getiren iki unsur vardır: Birincisi Hume gibi, deneyimden bilgi edinmenin en önemli olanaklarından biri olan tümevarımsal akıl yürütmenin temellerini sarsan bir eleştiri ortaya koyan deneyci bir filozofun, bir beğeni standardının var olduğunu iddia etmesidir, ikincisiyse, onun bu iddiasını ortaya koyarken başvurduğu yolların tümevarımsal bir akıl yürütme içeriyor gibi görünmesidir. Bu nedenlerle, Hume’un beğeni standardıyla ilgili argümanlarını detaylı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Ancak böylesi bir inceleme kapsamlı bir çalışmayı gerektirdiği için, bu inceleme iki aşama üzerinden gerçekleştirilmiştir. İncelemenin birinci aşaması, şu an karşınızda bulunan bu makale olup, burada Hume’un insanlar arasında beğeni farklılıkları olduğunu açıkça görmesine rağmen, nasıl olup da bir beğeni standardı olduğunu iddia ettiğini ele alınıyor. Hume’un bu beğeni standardının kaynağını nerede gördüğü; beğeni farklılıklarıyla bu standardı nasıl bağdaştırdığı; Hume’un beğeni standardının ortaya çıkmasını sağlayacaklarını iddia ettiği ideal eleştirmenlerin taşıması gerektiğini söylediği niteliklerin neler olduğu ve bunların Hume’un genel felsefi eğilimleriyle ilişkilerinin neler olduğu gibi konular bu makalede ele alınmamış olup, ayrı bir makale olarak sunulacaktır.

Frankfurt Okulu'nun kurucu üyelerinden ve 20. yüzyıl eleştirel düşünce dünyasının köşe taşlarından biri olan Herbert Marcuse'nin 1969 yılında, bütün dünyanın halk ayaklanmalarıyla ve toplumsal hareketlerle çalkalandığı sıcak günlerde yayımlanan kitabı Özgürlük Üzerine Bir Deneme ele aldığı konuları ve tespitleriyle günümüzde de önemini koruyor. Bu kısa ama çarpıcı makale, Sol'un teorik ve pratik yeniden inşası ve eleştirel düşüncenin doğru mecralarda ilerleyişinin sağlanması açısından mutlaka okunması ve derinlemesine irdelenip tartışılması gereken eserlerin başında gelir. İleri endüstri toplumuyla rekabete giren sosyalist blok, bu rekabetin bir sonucu olarak, kendi hedeflerinden saparak rekabet ettiği sistemin değerlerinin egemen olduğu bir sisteme kaymıştır. Bu kayma, Marcuse'ye göre, geleneksel özgürlük anlayışını geçersiz kılmıştır. Artık, insanların gereksinimleri özgürce kendileri tarafından geliştirilmediği için, “herkesten yeteneğine göre, herkese gereksinimine göre” ilkesinin işe yaramayacağı bir aşamadayız. Öyle ki, kendilerinin özgürce geliştirdikleri gereksinimlere sahip olmadıkları sürece, üretim araçlarının işçiler tarafından sahiplenildiği durumda bile, toplum baskıcı bir toplum olabilir. Dolayısıyla, özgürlüğünün olanakları başka yerlerde aramak gerekir. Marcuse de, Özgürlük Üzerine Bir Deneme kitabında, bu yeni durum içerisinde özgürlüğün yeni olanaklarını aramaktadır.

Hem Nietzsche hem de Marcuse yerleşik gerçekliği, bu gerçekliği kuran akıl ya da bakış açısının dayattığı kural, ilke ve yöntemlere bağlı kalarak aşma ve dönüştürmenin—hatta aşma ve dönüştürme olanaklarını fark etmenin—mümkün olmadığını düşünürler. Her iki filozof için de, bu kural, ilke ve yöntemlere bağlı kalınarak yapılacak her türlü faaliyet dönüp dolaşıp bu aklı ve onun ürettiği gerçekliği olumlayacak, güçlenerek devam etmesini sağlayacaktır. Her ne kadar iki filozofun temel kaygıları farklı olsa da, yerleşik gerçekliği aşmaya yönelik önerileri oldukça benzerdir. Gerek Nietzsche gerekse Marcuse içinde yaşadığımız gerçekliği kurmanın ve anlamanın zorunlu ve tek bir biçimi olmadığını, alternatif biçimlerin olanaklı olduğunu düşünürler. Nietzsche töz temelli Batı metafiziğiyle mücadelesinde, Marcuse de kapitalist sistem ve onun temellerinde yatan araçsal akılla mücadelesinde olanaklı tek anlama biçiminin hedeflerine koydukları bu sistemleri kuran anlama biçimleri olmadığının altını çizerek, alternatif anlama biçimlerinin olduğunu vurgularlar. Nietzsche içinde yaşadığımız gerçekliğin olası tek gerçeklik olmadığını ve gerçekliği kurmanın ve anlamanın çok sayıda alternatif yolu olduğunu gösterirken, Marcuse bu gerçekliği kurmanın ve anlamanın tek yolunun karşılaştığı her şeyi ölçülebilir ve kıyaslanabilir niceliklere dönüştürme eğiliminde olan araçsal akıl olmadığını gösterir. Nietzsche, perspektivizmi aracılığıyla, gerçekliğin verili bir şey olmadığını, belirli bir perspektiften kurulan, inşa edilen bir şey olduğunu ortaya koyarak, kurulan ya da kurulabilecek gerçekliklerden birine takılıp kalmanın ya da onu mutlak hale getirmenin yaşamın kötürümleşmesiyle sonuçlanacağını iddia eder. Marcuse ise, araçsal aklın karşılaştığı her şeyi nicelik ya da gözlemlenebilir davranışlara indirgeme eğilimi nedeniyle bunları aşan nitelikleri kavramada yetersiz kaldığını, dolayısıyla insanı da bir tür nesne olarak ele aldığını iddia eder. Nietzsche açısından yaşamı kötürümleştiren gerçeklik kurgularının yıkılması ve yerlerine yaşamla uyumlu ve yaşamı destekleyen gerçeklik kurgularının getirilmesi gerekir; değerlerin yeniden değerlendirilmesiyle kastettiği de budur. Marcuse açısındansa, insanın nesneleştirildiği bu gerçeklik kurgusunu inşa eden araçsal akıldan kurtulmak gerekir. Hem Nietzsche’nin hem de Marcuse’nin önerilerini gerçekleştirme olanaklarının ortaya çıkması için bu yerleşik gerçekliğin mutlak olmadığının, alternatif gerçeklik kurgularının olanaklı olduğunun ortaya konulması gerekir. Nietzsche bunu yerleşik gerçekliği kuran ve devamını sağlayan dili kırıp, kurallarını alt üst ederek kullanıp yerleşik gerçekliği parçalayıp aşarak yaparken, Marcuse de sanatı—özellikle de avangart sanatı—öne çıkararak yapar. Marcuse’ye göre, genel olarak sanat bireyin gündelik yaşamın aşinalık ve rutinlerinin dışına çıkmasını sağlayarak alternatif yaşam ve toplum biçimlerinin varlığını bir şekilde görmesini sağlar. Ancak kapitalist sistem içinde gündelik hayatın akışının parçası haline getirilen sanat eserleri bu özelliklerini büyük ölçüde yitirmişlerdir. Buna rağmen, avangart sanat yerleşik sanat yapma biçimlerini aşan, onlara karşıt, onlarla çelişen ve onları yıkan yol ve yöntemler kullanarak, yerleşik sanat yapma biçimlerini ve yerleşik sanat dilini parçalar. Böylelikle, yerleşik sanat dili içinde ifade etme olanağı olmayan alternatif gerçekliklerin ifade edilmesine, yerleşik gerçekliğin bu dil tarafından üzeri örtülen yönlerinin ortaya konulmasına olanak sağlar. Dolayısıyla, aslında farklı güzergahlar izliyor gibi görünseler de, hem Nietzsche hem de Marcuse’nin yerleşik gerçekliğin aşılmasına yönelik kullandıkları ya da önerdikleri yöntemler benzerdir; yerleşik gerçekliği hem inşa eden hem de devamını sağlayan dili ve onun ifade biçimlerini parçalamak. Şimdi, sırasıyla, Nietzsche ve Marcuse’nin yerleşik gerçekliği nasıl ele aldıklarını ve aşmaya çalıştıklarını inceleyerek bu benzerliğin izini sürmeye çalışacağım.

Nietzsche’nin siyaset ve demokrasi hakkında, daha başka birçok konuda olduğu gibi, doğrudan yazmadığı, yayımlanmış eserleri ile yayımlanmamış notları içinde dağınık bir şekilde yayıldığı genel kabul gören bir görüştür. Demokrasi ya da siyaset üzerine derli toplu bir eser ortaya koymamış olması, Nietzsche yorumcuları arasında bir kamplaşmaya neden olur. Bir grup yorumcu—örneğin, Keith Ansell-Pearson, Tracy B. Strong ve Mark Warren—Nietzsche’yi tam anlamıyla bir siyasi düşünür olarak kabul ederken, diğer bir grup yorumcu ise—örneğin, Thomas H. Brobjer ve Paul van Tongeren—Nietzsche’nin siyasi bir düşünür olmadığını ileri sürer. Nietzsche yorumcuları arasındaki bu ayrışma, Nietzsche’nin demokrasiden yana mı, yoksa demokrasiye karşıt mı olduğu tartışması üzerinden ortaya çıkan tartışma kadar önemli değildir. Çünkü birinci durumda söz konusu olan sadece bir sınıflandırma ya da etiketleme sorunudur ve Nietzsche’nin felsefe tarihi içerisinde nereye konumlandırılacağına sorunuyla ilgilidir. Ancak, ikinci durumda, yani Nietzsche’nin demokrasiye yaklaşımının ne olduğu konusundaki tartışmada—kız kardeşinin yazılarını manipüle etmesi nedeniyle adının Nazi ideoloğuna ya da Nazizmin tinsel babasına çıktığı düşünüldüğünde—basit bir sınıflandırma sorunundan daha fazlası vardır; milyonlarca insanın katledildiği, şehirlerin yerle bir edildiği, insanlık tarihinin en dehşet verici dönemlerinden birinin sorumluluğu. Bu nedenle, Nietzsche’nin demokrasiden ne anladığının, demokrasi karşıtı olup olmadığının, demokrasi karşıtıysa bu karşıtlığın ne anlama geldiğinin, gerçekten Nazizm vb. ırkçı ideolojileri destekleyip desteklemediğinin ortaya konulması gerekiyor.

Platon felsefe tarihinde derli toplu bir bilgi kuramı ortaya koyma girişiminde bulunan ilk filozoftur. Böyle bir girişimde bulunmasının nedeni, ilgilendiği tüm konularda bilginin merkezi bir rol oynamasına bağlanabilir. Genel hatlarıyla ele alındığında, Platon felsefesinin her türlü kuşkudan uzak, mutlak bilginin var olduğu ve bu bilginin de insanlar tarafından elde edilebileceği varsayımı üzerine dayandığı görülür. Öyle ki, Platon felsefesini kavramanın yolunun, onun bilgiye ilişkin görüşlerini tam olarak kavramaktan geçtiği söylenebilir. İster siyaset, ister etik, isterse estetikle ilgili olsun, tüm görüşlerinin temelinde mutlak bilgi vardır. Bunu, kimsenin bilerek ve isteyerek kötülük yapmayacağı ya da kötüyü seçmeyeceği iddiasında, kendi ideal devletinde gerek koruyucu gerekse yönetici sınıfın felsefe eğitimi almasını zorunlu kılmasında ve sanatçıların gerçekliğin kopyalarını ürettikleri için bu ideal devletin dışında tutulmaları talebinde açık bir şekilde görebiliriz. Bu nedenledir ki, Platon felsefesinin asil temelini oluşturan unsurlar mutlak bilginin ve bu bilginin insan tarafından elde edilmesinin olanağını kurmaya yöneliktir.

Karl Marx’ın 1844 Ekonomik ve Felsefi Elyazmaları onun yabancılaşma kavrayışını anlamak açışından oldukça önemli bir metindir. Bu metinde dört farklı yabancılaşma türünden söz edilir. Ancak, Marx’ın bu yabancılaşma biçimlerine ilişkin açıklamaları incelendiğinde, aslında bunlardan birinin, türsel yabancılaşmanın, daha temel olduğu ve diğerlerinin de bu yabancılaşma biçiminden kaynaklandığı ortaya çıkar. Türsel yabancılaşmanın temel yabancılaşma biçimi olduğu iddiası, hem Marx’ın emeğin yabancılaşmasının özel mülkiyetin nedeni olduğu iddiasını temellendirmeyi hem de yabancılaşmanın sadece kapitalist sisteme özgü bir olgu olmadığını göstermeyi olanaklı kılar.

Cambridge’deki büyük akademik cemaatin sakinleri olan bizler bir araya geldik ve hoşgörü ve onun egemen politik iklim içerisindeki yeri hakkında dostça ama ateşli bir tartışma yürüttük. Okuyucu, bizim nerelerde aynı düşüncede olmadığımızı bulmakta hiçbir zorluk çekmeyecektir. Diğer taraftan, farklı başlangıç noktalarından ve farklı yollardan hareketle yaklaşık olarak aynı yere ulaştık. Her birimiz için, egemen hoşgörü kuramı ve pratiğinin, incelendiği takdirde, korkunç politik gerçekleri gizlemeye yarayan bir maske olduğu ortaya çıktı. Kızgınlığın tonu makaleden makaleye keskin bir şekilde artmakta; belki de boş yere, okuyucuların bu noktaya getiren akıl yürütmeyi takip edeceklerini umuyoruz. Nihayetinde bu kızgınlık hem kafa hem de kalpte ikamet etmektedir…

The aim of this study is to examine the relation between Nietzsche’s perspectivism and his doctrine of the will to power and to show that perspectivism is almost a direct and natural consequence of the doctrine of the will to power. Without exploring the doctrine, it is not possible to understand what Nietzsche’s perspectivism is and what he trying to do by proposing it as an alternative to traditional epistemology. To this aim, firstly, Nietzsche’s doctrine of the will to power is explained in detail. Next, in order to provide a deeper understanding of the doctrine, its relation with Darwinism and the claims which say that it is a metaphysical principle are analyzed. Afterwards, Nietzsche’s construction of the world as becoming out of will to power is investigated. Nietzsche’s conception of interpretation as power struggle and its role in perspectivism explained. Then, how Nietzsche’s construction of the world as becoming and his concept of interpretation as power struggle emerge as perspectivism is explained. After that, in order to present the differences between Nietzsche’s perspectivism and traditional understanding of epistemology, Nietzsche’s critiques of some of the fundamental assumptions of traditional epistemology, i.e., causality, logic, and subject-object and apparent-real world distinctions, are investigated. Finally, Nietzsche’s understanding of truth based on his perspectivism is inquired. Its relation with correspondence, pragmatic and coherence theories of truth is explored to show that Nietzsche’s understanding of truth could not be comprehended through these theories. Consequently, it isclaimed that the tendency to attribute a truth theory to Nietzsche’s perspectivism, which is prevalent in the current Nietzsche studies, stems from commentator’s, consciously or unconsciously, ignoring of the relation between his perspectivism and his doctrine of the will to power.

Bu çalışma, David Hume’un beğeninin bir standardı olduğu iddiasına yönelik incelememin ikinci aşamasıdır. Böyle bir incelemeye başlamamın nedeni, çalışmanın birinci aşamasının başından da söylediğim gibi, açık bir şekilde görülen beğeni farklılıklarına rağmen, tümevarımsal akıl yürütmeyi eleştiren deneyci bir filozof olan David Hume’un beğeninin bir standardı olduğunu iddia etmesidir. Deneyci bir filozof olduğu için, Hume’un bu standardı a priori ya da doğuştan idelere dayandırma olanağı yoktur. Diğer taraftan, Hume, tümevarımsal akıl yürütmeyi eleştirerek, deneyimden tüm insanlar için bir ölçüt olabilecek kesinlikte bir bilgi ya da standart üretmenin olanağını neredeyse tamamen ortadan kaldırmıştır. İncelemenin birinci aşaması olan “David Hume’un Beğeni Standardı I: Farklılıklar ve Standart” başlıklı makalede, Hume’un beğeni farklılıklarına rağmen nasıl olup da bir beğeni standardı olduğunu iddia ettiğini ele almıştım. İncelememin ikinci aşaması olan bu çalışmada ise, Hume’un beğeni standardının sanat eserlerinin bazı nitelikleriyle insan zihninin doğal yapısı arasındaki bir uyuşmadan kaynaklandığı iddiasını ve bu standardı belirli niteliklere sahip ideal eleştirmenler üzerinden nasıl açıkladığını ele alıp, Hume’un beğeni standardı tartışmasının genel bir değerlendirmesini yapacağım.

Güç istenci öğretisi ve bu öğretinin temel kavramları olan yorum ve perspektivizm, Türkçe Nietzsche literatüründe ihmal edilen ya da yeterince ilgilenilmemiş konulardır. Ancak, bana göre, güç istenci öğretisi ve söz konusu kavramlar olmadan, Nietzsche’nin felsefesinin anlaşılma olanağı yoktur. Güç istenci öğretisi ve bu öğretinin ortaya koyduğu güç mücadelesi, karşımıza kaotik, sürekli değişimin yaşandığı bir evren çıkarmaktadır. Bu değişimin temel dinamiği güç mücadelesidir. Bu güç mücadelesi ise, güç odaklarının bu evrene ilişkin kendi perspektiflerinden oluşturdukları yorum üzerinden gerçekleşmektedir

Theodor W. Adorno, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemin önde gelen filozof ve toplum kuramcılarından biridir. Eleştirel Kuramın gelişmesinde önemli rolü olan, özgün ve de genellikle zor olan yazıları sadece temel felsefi sorular ileri sürmekle kalmayıp aynı zamanda edebiyat, sanat, müzik, sosyoloji ve siyaset kuramına ilişkin derin analizler de sunar. Bu kapsamlı kitapta Brian O’Connor, Adorno’nun felsefesini, onun eserleriyle ilk kez karşılaşanlara açıklamaktadır. O’Connor, bu amaçla, yaşamı ve entelektüel çevresinin bağlamını oluşturan ana felsefi görüşleri aracılığıyla Adorno felsefesinin merkezi unsurlarını değerlendiriyor. Bu bağlamda Aydınlanmanın diyalektiği, şeyleşme, bütünsellik, dolayımlama, özdeşlik, özdeşsizlik, deneyim, negatif diyalektik, içkinlik, özgürlük, özerklik ve sanatta taklit gibi kavramları, felsefesinin temel alanları üzerinden tartışıyor. Kronoloji ve terimler sözlüğünün yanı sıra ek okuma önerileri de içeren Adorno, felsefe, edebiyat, sosyoloji ve kültürel çalışmalarla ilgilenenler için ideal bir giriş kitabı...

Çağımızın seçkin kültür ve düşünce tarihçilerinden Frank Turner’ın Yale Üniversite’sinde verdiği derslerden oluşan Rousseau’dan Nietzsche’ye Avrupa Düşünce Tarihi, Aydınlanma döneminden yirminci yüzyılın başına dek Avrupa’da yaşanan radikal değişimi fikir akımları ve öncü figürler üzerinden anlatıyor. Oxford Today’in editörü Richard Lofthouse tarafından derlenen bu dersler, farklı disiplinleri ustaca bir araya getirerek döneme dair kapsamlı bir bakış açısı sunuyor. Yale’in en sevilen hocalarından Turner’ın açık, akıcı ve öğretici üslubu sayesinde düşünce tarihinin zorlu dönemeçlerinde kolaylıkla yol alacak, dersler bittikten sonra kitabın sonundaki okuma listesini takip ederek daha fazlasını öğrenmek isteyeceksiniz.

Felsefedeki normal dönemler felsefenin belirlenmiş ve uzlaşılmış bir tanımının olduğu filozofların kendi disiplinlerinin ve onun içerdiği görevlerin doğası hakkında genel bir mutabakata sahip oldukları zamanlardır Devrimci zamanlar ise böyle bir tanımın olmadığı felsefeye ilişkin çelişen kavramsallaştırmaların olduğu zamanlardır Bu tanımlara göre geç on sekizinci erken on dokuzuncu ve geç yirminci yüzyıllar normal zamanlardı Bununla birlikte on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı devrimciydi Çünkü bu dönem belirlenmiş ya da uzlaşılmış bir felsefe tanımının olmadığı disipline ilişkin çelişik birçok kavramsallaştırmanın olduğu bir dönemdi Filozoflar kendilerine kendi disiplinleriyle ilgili en temel soruları sordular Felsefe nedir Ampirik bilimlerden nasıl farklılaşır Neden felsefe yapmalıyız İdealizm çağının Hegelin ölümüyle sona ermesinden sonra on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısındaki Alman felsefesinin bir gerileme ve durgunluk dönemine girdiğini iddia eden hakim görüşe karşı Frederick Beiser döneme has anlaşmazlık ve çatışma ortamının yüzyılın ikinci yarısını ilk yarısından daha ilginç kıldığını somut örneklerle gözler önüne seriyor Elinizdeki kitap açık ve canlı bir üslupla yazılmış Hegel sonrası Alman felsefesine dair her düzeyden okur için temel bir kaynak",

Nietzsche’nin doğruluk ve bilgi hakkındaki görüşleri onun felsefesinin en fazla karanlıkta kalmış bölümüdür. Bunun bir nedeni, onun bu görüşlerinin yayımlanmış eserleri ve yayımlanmamış notlarında dağınık bir şekilde bulunmasıdır. Aynı zamanda, Nietzsche’ye göre doğruluk ve bilginin ne anlama geldiğini anlamak için onun güç istenci ve perspektivizm teorilerine de nüfûz etmek gerekir. Birbirine çok sıkı bir şekilde bağlı olan bu kavram ve teorilerden oluşan yapı anlaşıldığında Nietzsche felsefesinin bütününe ilişkin pek çok yanlış anlaşılma ve çarpıtma daha açık bir şekilde gün yüzüne çıkar. Bu nedenle, bu kitap yalnızca felsefeciler için değil, Nietzsche’yi anlamak isteyen tüm okurlar için yararlı bir inceleme niteliğini taşımaktadır.

Bu çalışmada David Hume’un, insanların beğenileri arasında var olduğu açık bir şekilde görülen farklılıklara rağmen, beğeninin bir standardının bulunduğuna yönelik iddiası incelenecektir. Hume beğeni standardını, ilk kez, 1757 tarihinde yayımlanan Of the Standart of Taste başlıklı makalesinde ele alır. Hume’un söylediklerini tartışmalı hale getiren iki unsur vardır: Birincisi Hume gibi, deneyimden bilgi edinmenin en önemli olanaklarından biri olan tümevarımsal akıl yürütmenin temellerini sarsan bir eleştiri ortaya koyan deneyci bir filozofun, bir beğeni standardının var olduğunu iddia etmesidir, ikincisiyse, onun bu iddiasını ortaya koyarken başvurduğu yolların tümevarımsal bir akıl yürütme içeriyor gibi görünmesidir. Bu nedenlerle, Hume’un beğeni standardıyla ilgili argümanlarını detaylı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Ancak böylesi bir inceleme kapsamlı bir çalışmayı gerektirdiği için, bu inceleme iki aşama üzerinden gerçekleştirilmiştir. İncelemenin birinci aşaması, şu an karşınızda bulunan bu makale olup, burada Hume’un insanlar arasında beğeni farklılıkları olduğunu açıkça görmesine rağmen, nasıl olup da bir beğeni standardı olduğunu iddia ettiğini ele alınıyor. Hume’un bu beğeni standardının kaynağını nerede gördüğü; beğeni farklılıklarıyla bu standardı nasıl bağdaştırdığı; Hume’un beğeni standardının ortaya çıkmasını sağlayacaklarını iddia ettiği ideal eleştirmenlerin taşıması gerektiğini söylediği niteliklerin neler olduğu ve bunların Hume’un genel felsefi eğilimleriyle ilişkilerinin neler olduğu gibi konular bu makalede ele alınmamış olup, ayrı bir makale olarak sunulacaktır.

Bu makalede Søren Kierkegaard felsefesinin temel kavramlarından birisi olan ve yine bu felsefeye varoluşçu karakterini kazandıran tekil birey kavramını ele alıyorum. Kierkegaard, ilk bakışta epistemolojik bir ayrımmış gibi görünen, bu kavramı öznel ile nesnel hakikat arasında yaptığı ayrım üzerine temellendirir. Kierkegaard tekil bireye giden yolun nesnel hakikatten değil, öznel hakikatten geçtiğini ileri sürer. Tekil birey, Kierkegaard’ya göre, kendi yaşamının sorumluluğunu alabilen, kendi yaşamını şekillendiren değerleri seçebilen ve bu değerlerle nasıl ilişki kuracağını belirleyebilen bir bireydir. Ne var ki, Kierkegaard’ya göre, tekil birey olmak o kadar da kolay bir iş değildir. Tekil birey olabilmek için insanın nesnel hakikatin güvenilir alanını terk edip, varoluşunu öznel hakikatin belirsizliğine teslim etmesi gerekir. Bu belirsizliği göze almadığında, insanın kendine ait bir yaşam sürmesi ve kendisi olarak varolmasının olanağı yoktur.

David Hume’un Doğal Din Üzerine Diyaloglar kitabı, başlığının da ima ettiği gibi, vahiy metinlerine başvurmadan Tanrı’nın varlığına ve niteliklerine ulaşılıp ulaşılamayacağını araştıran bir metindir. Metin boyunca, felsefe tarihinde de gördüğümüz, iki ana yaklaşımı temsil eden iki temel argüman sunulur. Bunlardan ilki, a priori yaklaşımı temsil eden kozmolojik argümandır. Diğeri ise, a posteriori yaklaşımı temsi eden zeki tasarım argümanıdır. Bu yazıda, Hume’un, diyalogdaki Philo karakteri üzerinden ortaya koyduğu, kozmolojik argümana yönelik eleştirileri ele alınıp, böyle bir argümanın neden Tanrı’nın varlığı ve nitelikleri konusunda bizi bir sonuca ulaştırmayacağı ortaya konmuştur.