Wojciech Wrotkowski

Heraclitus ἀεὶ νέος συνεχῶς (“always new, continually”) The article succinctly presents and evaluates Wojciech Wrotkowski’s latest investigations concerning Heraclitus’ theosophy. "Obawiam się, że za największą wadę źródłowej na wskroś i analitycznej monografii Wrotkowskiego może być poczytane przez niemałą część uczonych to, w czym tylko nieliczni jej czytelnicy zdołają rozpoznać niezaprzeczalną jej zaletę. Jest ona owocem odwagi, wyobraźni, wieloletniego mozołu oraz interdyscyplinarnej, filozoficzno-filologicznej kompetencji, które uparcie baczą na uczciwość i Prawdę, a nie – fałszywie pojętą lojalność i karierę; dzięki temu zawiera niezliczone sprostowania podręcznikowo-słownikowych komunałów, których jawne i głośne odwołanie jest równie dziś potrzebne, co nieziszczalne. Sądzę, że jeszcze niejeden raz usłyszymy i przeczytamy o domniemanej „tożsamości przeciwieństw” i o wojnie jako rzekomym „ojcu wszechrzeczy”, mimo że – jak na podstawie źródeł i świadectw niedwuznacznie wykazał Wrotkowski – od ideologii odwołujących się do tych pseudo-aksjomatów odwróciłby się Jończyk bez wahania (zob. s. 143-150, 376-378). Na przestrzeni wszakże całego niemal XX wieku owe quasi-interpretacje-doktryny cieszyły się, jak wiadomo, powodzeniem olbrzymim, służąc pośrednio usprawiedliwianiu wojen i animując relatywizm". *** I fear that what a significant number of scholars may regard as the greatest flaw in Wrotkowski’s thoroughly source-based and analytical monograph is, in fact, an undeniable strength that only a few of its readers will recognise. It is the fruit of courage, imagination, years of hard work, and an interdisciplinary, philosophical and philological expertise, which steadfastly prioritise integrity and Truth over a misguided sense of loyalty and career advancement; as a result, it contains countless corrections to textbook and dictionary clichés, the open and vocal refutation of which is as necessary today as it is unattainable. I believe that we shall hear and read yet many times more about the supposed ‘identity of opposites’ and about war as the alleged ‘father of all things’, even though – as Wrotkowski has unequivocally demonstrated on the basis of sources and testimonies – the Ionian would have turned his back on ideologies invoking these pseudo-axioms without hesitation (see pp. 143–150, 376–378). Throughout almost the entire 20th century, however, these quasi-interpretations-doctrines enjoyed, as is well known, enormous popularity, serving indirectly to justify wars and fostering relativism.

Podsumowując, mogę zatem powiedzieć, że rozprawa doktorska mgr Wojciecha Wrotkowskiego podejmuje niezwykle doniosły problem dla kultury helleńskiej, a w konsekwencji i dla kultury europejskiej. Logicznie spójna argumentacja Autora - opatrzona znakomitym aparatem źródłowym i filologicznym - w pełni uzasadnia postawione w „Zamyśle” cele i w przekonywający, nowatorski sposób daje odpowiedź na pytanie o istnienie i rolę wieloimiennego, ale jednego Bóstwa w nauce Heraklita. Co więcej, rozprawa ta stanowi znaczący wkład w badaniach nad tym przed sok ratykiem, dostrzegając tak zdecydowanie wszechogarniającą obecność boskiej Istoty w rzeczywistości, zarówno w skali makrokosmicznej - wszechświata, jak i mikrokosmicznej - w życiu człowieka i społeczności polis. Nie waham się powiedzieć, że omawiana monografia pozwala nam dużo głębiej zrozumieć wiele innych aspektów starożytnej filozofii. Co więcej - to jedna z ciekawszych i intrygujących monografii początku XXI wieku. Autorowi udało się bowiem nie tylko w pełni krytycznie wykorzystać osiągnięcia światowej nauki, lecz jednocześnie wzbogacić je wielu własnymi przemyśleniami i dostarczyć nowych argumentów przeciw rozpowszechnionej szeroko, jednostronnej tezie pryncypialistów o Heraklitowym Logosie - jako pojęciu, w którym dopatrywali się oni wszystkiego, tylko nie aktywnego Bóstwa. Potrafił poza tym umiejętniej niż ktokolwiek dotąd pokazać, na czym polega głębia myśli Heraklita, a właściwie, jak najlepiej wniknąć w zachowaną szczątkowo spuściznę po tym wyjątkowym filozofie. *** In conclusion, I can therefore say that Wojciech Wrotkowski’s doctoral thesis addresses an issue of immense significance for Hellenic culture and, consequently, for European culture. The author’s logically coherent argumentation – supported by an excellent body of source and philological material – fully justifies the objectives set out in ‘The Concept’ and, in a convincing and innovative manner, provides an answer to the question of the existence and role of the multi-named yet single Deity in Heraclitus’s philosophy. Moreover, this dissertation makes a significant contribution to research on this pre-Socratic philosopher, recognising the decidedly all-pervading presence of the divine Being in reality, both on a macrocosmic scale – the universe – and a microcosmic scale – in the life of the individual and the polis community. I have no hesitation in saying that this monograph enables us to understand many other aspects of ancient philosophy much more deeply. What is more, it is one of the most interesting and thought-provoking monographs of the early 21st century. The author has succeeded not only in making full critical use of the achievements of global scholarship, but also in enriching them with his own reflections and providing new arguments against the widely held, one-sided thesis of the principlists regarding Heraclitus’ Logos – a concept in which they saw everything except an active Deity. Moreover, he was able to demonstrate, more skilfully than anyone before, the depth of Heraclitus’ thought, or rather, how best to penetrate the fragmentary legacy of this exceptional philosopher.

Naczelnym celem tego artykułu jest prezentacja dogłębnej wiwisekcji greckiego tekstu wyimka z „Metafizyki” (985 a10-21) Arystotelesa w różnych edycjach i tłumaczeniach. Nowy przekład autora unieważnia wszelkie zarzuty o rzekome niedbalstwo (negligentia), które są kierowane pod adresem Stagiryty jako literata przez Waitza, Bonitza, Tricota, Leśniaka i wielu innych uczonych: passus ten zawiera wyśmienite przykłady prozatorskiej maestrii perypatetyka, który lubił nie tylko rozmyślać o sokratejskiej ironii, ale i wytwornie się nią posługiwać. Głęboko ją onegdaj podziwiał i chwalił niejednokrotnie Leonardo Bruni Aretino, tłumacz niedościgły i wnikliwy krytyk. Autor wspiera swoją argumentację własnymi analizami i przekładami urywków z „Hymnu do Cnoty” (1-8) i „Etyki nikomachejskiej” (1127 b29-31), wokół których spiętrzyło się wiele niejasności i nieporozumień. Zostały one objaśnione szczegółowo na tle antycznych świadectw i literatury przedmiotu. Ta część artykułu zawiera: (1) jednoznaczną odpowiedź na pytanie: dlaczego εἰρωνεία starożytnych Greków to ‘udawanie ignorancji’, a nie – jak mylnie mniemała Gromska – ‘udana skromność’; (2) skrupulatną analizę polskich tłumaczeń wspomnianego wyimka z „Metafizyki” autorstwa: (a) Leśniaka, (b) Żeleźnika (po redakcji Krąpca i Maryniarczyka) i (c) Wesołego, które nie uwidaczniają, niestety, ani ironii Stagiryty, ani – wskutek tego – prześmiewczego i wielkopańskiego stosunku Arystotelesa do Anaksagorasa; (3) liczne argumenty uzasadniające propozycję nowego tłumaczenia słów: Ἀναξαγόρας τε γὰρ μηχανῇ χρῆται τῷ Νῷ πρὸς τὴν κοσμοποιίαν.

This monograph is the first in the whole of the literature on the subject to discuss the multifaceted problem of the many names (πολυωνυμία) of the one, highest God in the thought of Heraclitus of Ephesus. The philological basis of this book is a study published by the author in 2023 (ut infra) in which he clearly established the sense of fragment B67 by proving that accepting Bernays’ semicolon (·), referring ὀνομάζεται solely to ὁ Θεός, and respecting the true sense of the noun ἡδονή (‘pleasure’, ‘Wohlgefallen’, not – “scent”, “Duft”) bears fruit in the form of a proper translation of the last part of this aphorism of Heraclitus: ὁ Θεός … ὀνομάζεται καθ' ἡδονὴν ἑκάστου, “God … is named according to the pleasure of each”, not – as thought by Diels aliique permulti – “[…] das Feuer, das […] nach dem Duft […] benannt wird”. This reconstruction and exegesis of the theosophy of the Ephesian (whose work survives only in fragments and testimonies) constitutes a breakthrough – thoroughly documented from the available sources – in the difficult study of the thought of not only Heraclitus, but also the other Ionian sages. The author’s only goal is to present Heraclitus’ thought as faithfully as possible, not to harmonise it with modern – predominantly atheistic and overwhelmingly materialistic – ideologies or to strengthen their influence at the expense of truth and Heraclitus’ wisdom. *** Wojciech Wrotkowski (PhD), Assistant Professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences; philosopher, classical philologist, translator. Author of the book Pleasure. New Research on Fragment B67 of Heraclitus of Ephesus (Warsaw: IFiS PAN Publishers 2023). His scientific research focuses on early Greek philosophy and its reception, as well as the history of medicine and ethics. He has published articles and translations from Greek, Latin and English in: Przegląd Filozoficzno-Literacki, Przegląd Filozoficzny, Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, Roczniki Humanistyczne and Meander.

La presente monografía es la primera en toda la literatura especializada que analiza el problema multifacético de los muchos nombres (πολυωνυμία) del Dios uno supremo en el pensamiento de Heráclito de Éfeso. La base filológica de este libro es un estudio publicado por el autor en 2023 (ut infra), en el que estableció claramente el sentido del fragmento B67. Demostró que, aceptando el punto y coma de Bernays (·), refiriendo ὀνομάζεται únicamente a ὁ Θεός y respetando el verdadero sentido del sustantivo ἡδονή (‘placer’, ‘Wohlgefallen’ y no “olor”, “Duft”), se llega a una traducción adecuada de la última parte de este aforismo de Heráclito: ὁ Θεός … ὀνομάζεται καθ' ἡδονὴν ἑκάστου, “Dios … es nombrado según el placer de cada uno” y no –como pensó Diels aliique permulti– “[…] das Feuer, das […] nach dem Duft […] benannt wird”. Esta reconstrucción y exégesis de la teosofía del Efesio (cuya obra nos ha llegado sólo a través de fragmentos y testimonios) constituye un gran avance –completamente documentado a partir de las fuentes disponibles– en el difícil estudio del pensamiento no sólo de Heráclito, sino también de los demás sabios jónicos. La única finalidad del autor es presentar el pensamiento de Heráclito lo más fielmente posible, no armonizarlo con las ideologías modernas (predominantemente ateas y abrumadoramente materialistas), ni fortalecer su influencia a expensas de la verdad y de la sabiduría de Heráclito. *** Wojciech Wrotkowski (PhD), profesor asistente en el Instituto de Filosofía y Sociología de la Academia Polaca de Ciencias (IFiS PAN); filósofo, filólogo clásico, traductor. Autor del libro Pleasure. New Research on Fragment B67 of Heraclitus of Ephesus (Warsaw: IFiS PAN Publishers 2023). Su investigación científica se centra en la filosofía griega temprana y su recepción, así como en la historia de la medicina y de la ética. Ha publicado artículos y traducciones del griego, del latín y del inglés en: Przegląd Filozoficzno-Literacki, Przegląd Filozoficzny, Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, Roczniki Humanistyczne y Meander.

This little tract from Corpus Hippocraticum, the authorship of which is usually denied to Hippocrates by hipercritical modern editors and commentators, alas, without giving any convincing and compelling arguments, contains the spiritual testament of the “Father of Medicine” for all future generations of adepts of “the most eminent of all arts”. The new Polish rendition of the original text is equipped with translator’s notes, which include: (1) philological analysis of some Greek words and idioms and their Latin, English, German and French counterparts; (2) extracts from other ancient works, in which the reminiscences of Law are recognizable; (3) commentaries about selected philosophical questions.

Dogłębna wiwisekcja zdań ocalałych z arcydzieła Heraklita oraz korespondujących z nimi świadectw ułatwia sformułowanie tezy, że „dobro” i „prawda” oraz ich konsekwentnie odróżniane, z całą pewnością nieutożsamiane ze sobą przeciwieństwa, są centralnymi pojęciami heraklitejskiej (1) „etyki” (zob. DK B: 78, 119; DL, IX,12,8) – na poziomie zarówno (1a) prymarnym, tj. prywatnym, indywidualnym, jak i (1b) sekundarnym, tj. wspólnotowym, politycznym – oraz na wskroś od niej uzależnionej (2) „epistemologii”.

... ἐκ πολλῆς συνουσίας ... καὶ τοῦ συζῆν ... (Pl., Ep. VII, 341 b7 – 342 a1). Platonic Models and Summits of Philosophical Knowledge in Giovanni Reale's Conception The article presents a succinct, and yet meticulous analysis of several audacious statements made by one very influential historian of ancient philosophy, with regard to a certain passage, newly translated into Polish, from Plato's Seventh Epistle. The author tries to show, how disquieting may be the consequences of preferring the doctrine voiced in one of the modern Schools over original Greek texts.

Artykuł pt. Filozoficzna przypowieść? Głos w dyskusji nad książką Pierre’a Hadota pt. Czym jest filozofia starożytna? podejmuje krytyczną analizę Hadotowej interpretacji filozofii starożytnej jako sposobu życia. Skupia się na jej walorach poznawczych i metodologicznych ograniczeniach. Główną zaletą omawianej syntezy jest konsekwentne wydobywanie ścisłego związku między filozoficznym dyskursem a wyborem egzystencjalnym, duchową praktyką i formacją osobową. Wykazano ponadto, że marginalizacja problematyki przyczynowej, osłabienie analizy argumentacyjnej oraz powściągliwość aksjologiczna prowadzą u Hadota do ujęcia selektywnego, które nie w pełni oddaje złożoność antycznych sporów o prawdę, mądrość i hierarchię sposobów życia. Dodatkowo artykuł ukazuje tę propozycję jako pośrednią krytykę nowoczesnej instytucjonalizacji filozofii, oddzielającej teorię od praktyki oraz bycie mistrzem duchowym od uniwersyteckiej dydaktyki. Całość wieńczy wniosek, że trwała wartość książki Hadota polega nie tyle na kompletności rekonstrukcji historycznej, ile na ponowieniu pytania o normatywny sens filozofii jako sposobu życia.

Celem tego artykułu jest przebadanie i objaśnienie platońskiego wpływu na rady Williama Oslera dla wszystkich lekarzy, które dotyczą ich autonomii, charakteru i stosunku do prawdy i fałszu w medycynie. W sugestiach „Ojca współczesnej medycyny” wprawne ucho może dosłyszeć echo niektórych opinii ucznia Sokratesa. Jego ideały i wartości powinny kształtować nie tylko lekarski etos, lecz i wiedzę o zasadach zdrowego życia i zwalczania choroby. Zwłaszcza dzisiaj to jest niesłychanie istotne w obliczu zagrożeń i nieszczęść, jakie stwarza farmakracja. *** Platonic reminiscences in Osler’s advice about physicians’ autonomy, character and relation to truth and falsehood in medicine The aim of this article is to examine and explain Plato’s influence on William Osler’s advice to all physicians about their autonomy, character and relation to truth and falsehood in medicine. In the suggestions of “the Father of Modern Medicine” an experienced ear can detect an echo of certain opinions propagated by the pupil of Socrates. His ideals and values should shape not only the medical ethos, but also knowledge on the principles of a healthy life and overcoming disease. This is extremely important especially today, in the face of the threats represented – and the misfortunes caused – by pharmacracy.

Platońskie inspiracje w sugestiach Oslera dotyczących edukacji lekarzy i wyboru autorytetów Celem tego artykułu jest przebadanie i objaśnienie platońskiego wpływu na rady Williama Oslera dla wszystkich lekarzy, które dotyczą ich zawodowej edukacji, literackiej kultury, moralnego postępu, duchowego rozwoju oraz – last but not least – wyboru autorytetów. Całkowicie świadomy siły i znaczenia przewodnictwa, „Ojciec współczesnej medycyny” bierze pełną za nie odpowiedzialność i zwięźle charakteryzuje – w czysto platoński sposób – cechy naukowca, właściwości spraw międzyludzkich, cnoty wyrosłe z nawyków oraz usposobienie umysłu, które jest konieczne i oczekiwane w postawie i osobowości lekarza. *** Platonic Inspirations in Osler’s Suggestions about the Education of Physicians and the Choice of Authorities The aim of this article is to examine and expound the Platonic influence on William Osler’s advices for all physicians about their professional education, literary culture, moral progress, spiritual growth and – last but not least – the choice of authorities. Entirely aware of the force and meaning of guidance, "the Father of Modern Medicine" takes full responsibility thereof, and concisely characterizes - in a purely Platonic way - traits of the scientist, peculiarities of inter-human affairs, habitual virtues and the mindset, which are all necessary and required in a physician’s attitude and personality.

There is much to indicate that the German scholars began a real, global revolution. I have become convinced that, apart from a very few exceptions, everyone in the last century, including world-renowned academics, put their trust in them. How is this possible? I am far from repeating the words: credo, quia absurdum, but it turns out that, up to the present, Diels’ and Kranz’s proposal has never been verified by anyone. This is clearly reflected as well in LSJ. It seems, then, that Zeller, Diels and Kranz aliique permulti bear full responsibility for – ut ita dicam – the “ambiguities” that have since accumulated and piled up, layer on layer, all around B67. I cannot connect ὀνομάζεται with <πῦρ> because of three clamant facts: (1) the absence of the relative pronoun ὅ between <πῦρ> and ὁκόταν (ut supra, passim); (2) the audacious attempt to give the phrase καθ’ ἡδονήν a sense that it never possessed; (3) the context in which fragment B67 was quoted. These are, in my opinion, real impediments to the road chosen by Zeller, Diels, Kranz, Kirk, Marcovich, Conche and countless others. I cannot circumvent them or pass them by in silence. Why was this so difficult for me, while for others it was so easy…? Yes, I understood that, in order to somehow justify associating ὀνομάζεται with <πῦρ>, one must: (1) insert <ὅ> between <πῦρ> and ὁκόταν, and then (2) fit the word ἡδονή to <πῦρ>. But at the same time I realised that, unfortunately, the matter is not so simple, especially when one seeks at all cost to give the rather uncertain, and not the only, conjecture <πῦρ> some kind of name – whatever name, in fact – not according to someone’s pleasure, but according to the scent of those roots with which πῦρ was supposed to be mixed during sacrificial offerings. The whole enterprise is really perilous when we consider that for fire mixed with roots we have no name whatsoever attested by tradition, and that the context in which Hippolytus quoted B67 in no way indicates either the making of sacrifices or the smells associated therewith. Wojciech Wrotkowski: Pleasure. New Research on Fragment B67 of Heraclitus of Ephesus, pp. 143-145.

There is much to indicate that the German scholars began a real, global revolution. I have become convinced that, apart from a very few exceptions, everyone in the last century, including world-renowned academics, put their trust in them. How is this possible? I am far from repeating the words: credo, quia absurdum, but it turns out that, up to the present, Diels’ and Kranz’s proposal has never been verified by anyone. This is clearly reflected as well in LSJ. It seems, then, that Zeller, Diels and Kranz aliique permulti bear full responsibility for – ut ita dicam – the “ambiguities” that have since accumulated and piled up, layer on layer, all around B67. I cannot connect ὀνομάζεται with <πῦρ> because of three clamant facts: (1) the absence of the relative pronoun ὅ between <πῦρ> and ὁκόταν (ut supra, passim); (2) the audacious attempt to give the phrase καθ’ ἡδονήν a sense that it never possessed; (3) the context in which fragment B67 was quoted. These are, in my opinion, real impediments to the road chosen by Zeller, Diels, Kranz, Kirk, Marcovich, Conche and countless others. I cannot circumvent them or pass them by in silence. Why was this so difficult for me, while for others it was so easy…? Yes, I understood that, in order to somehow justify associating ὀνομάζεται with <πῦρ>, one must: (1) insert <ὅ> between <πῦρ> and ὁκόταν, and then (2) fit the word ἡδονή to <πῦρ>. But at the same time I realised that, unfortunately, the matter is not so simple, especially when one seeks at all cost to give the rather uncertain, and not the only, conjecture <πῦρ> some kind of name – whatever name, in fact – not according to someone’s pleasure, but according to the scent of those roots with which πῦρ was supposed to be mixed during sacrificial offerings. The whole enterprise is really perilous when we consider that for fire mixed with roots we have no name whatsoever attested by tradition, and that the context in which Hippolytus quoted B67 in no way indicates either the making of sacrifices or the smells associated therewith. Wojciech Wrotkowski: Pleasure. New Research on Fragment B67 of Heraclitus of Ephesus, pp. 143-145.

Jakiej filozofii warto być wiernym, zwłaszcza w sofistopolis? Prolegomena do książki Seweryna Blandziego Między aletejologią Parmenidesa a ontoteologią Filona *** Artykuł unaocznia potrzebę wierności kilku ponadczasowym postulatom filozofii, które pobrzmiewają głośnym echem w książce Seweryna Blandziego Między aletejologią Parmenidesa a ontoteologią Filona. Służąc bezinteresownie prawdzie, rzetelny historyk filozofii musi – zarówno w samym sobie, jak i w kręgu osób sobie najbliższych – pielęgnować nie tylko dar uważnej obserwacji, bez którego nie nabywa nikt mądrości, lecz i cnotę męstwa, bez którego ani w czynie, ani w słowie nie znajduje mądrość odzwierciedlenia. Słynne pytanie Leopolda von Rankego: Wie es eigentlich gewesen? powinien każdy współczesny badacz historii filozofii rozszerzyć: (1) jako filolog – do postaci: Wie es eigentlich geschrieben ist?; (2) jako filozof – do problemu: Wie es eigentlich gemeint ist? Jak długo historia filozofii będzie się wyrzekać ambicji ustalania jasnych i jednoznacznych odpowiedzi na pytania tego rodzaju, tak długo nie wydźwignie się z kryzysu, w jaki popadła zakwestionowawszy wartość i status prawdy. *** What kind of philosophy is deserving of our loyalty – especially in the sophistopolis? Prolegomena to Seweryn Blandzi’s book Between Parmenides’ Aletheiology and Philo’s of Alexandria Ontotheology The article reveals that one must be faithful to several timeless demands of philosophy, demands that resound loudly in Seweryn Blandzi’s book Between Parmenides’ Aletheiology and Philo’s of Alexandria Ontotheology. Serving the truth selflessly, a reliable historian of philosophy ought – both in himself and in the circle of his intimates – cultivate not only the gift of careful observation, without which nobody acquires wisdom, but also the virtue of courage, without which wisdom will not be expressed in deed or in word. Every modern researcher of the history of philosophy should broaden the famous question of Leopold von Ranke: Wie es eigentlich gewesen?: (1) as a philologist – to the form: Wie es eigentlich geschrieben ist?; (2) as a philosopher – to the problem: Wie es eigentlich gemeint ist? As long as the history of philosophy abdicates from providing clear and unambiguous answers to questions of this kind, it will not overcome the crisis it suffered after questioning the value and status of truth.

Artykuł zawiera filologiczno-filozoficzną weryfikację „szkicu przekładu” fragmentów księgi Heraklita z Efezu, jakiego przed rokiem 1921 dokonał Henryk Elzenberg. Własnej próby tłumaczenia maksym Efezyjczyka nie oparł Elzenberg na ich źródłach, lecz na trzeciej edycji zbioru Die Fragmente der Vorsokratiker (1912) Hermanna Dielsa, który wyimki z oryginalnych passusów redagował czterokrotnie i rozmaicie przekładał. By jak najlepiej ocenić i zweryfikować Elzenbergowy „szkic przekładu”, autor przytoczył – kolejno – (1) źródła greckie, (2) własne ich tłumaczenia, (3) teksty greckie analizowanych „fragmentów” Efezyjczyka w redakcji Dielsa, (4) ich niemieckie przekłady autorstwa Dielsa i – na tle ich wszystkich – (5) translatorskie próby Elzenberga. Zastosowana metodologia ułatwiła sformułowanie wniosku, że wierny był wprawdzie młody Elzenberg własnej zasadzie, by niczego – przekładów niemieckiego filologa nie pomijając – nie czytać „potulnie”, na niwie jednak stricte filologicznej bezwiednie padł ofiarą „bezradności” Dielsa, gdyż w jego „szkicu przekładu” aforyzmów Heraklita nic doprawdy nie świadczy o tym, aby (1) odkrył – albo przynajmniej przeczuwał – jakąkolwiek między nimi „współzależność” (Zusammenhang), i by (2) na jej podstawie sformułował jakiekolwiek własne wnioski filozoficzne, odzwierciedlające myśl Efezyjczyka. Najlepiej tego dowiodło porównanie fragmentu B67 z maksymą B53 na tle ich źródeł oraz ich przekładów. *** HERACLITUS IN ELZENBERG’S INTERPRETATION PART I: WHAT MISTAKES COULD THE AUTHOR OF THE TROUBLE WITH EXISTENCE HAVE EASILY AVOIDED, IF ONLY HE HAD VALUED THE SOURCES MORE THAN DIELS’ COLLECTION AND TRUSTED THEM AND HIMSELF MORE? SUMMARY The article contains a philological and philosophical verification of a “sketch of a translation” of the fragments of the book of Heraclitus of Ephesus, which Henryk Elzenberg made before the year 1921. Elzenberg did not base his own attempt to translate maxims of the Ephesian sage on their sources, but on the third edition of the collection Die Fragmente der Vorsokratiker (1912) compiled by Hermann Diels, who had four times edited and variously translated excerpts from the original passages. In order to best evaluate and verify Elzenberg’s “sketch of a translation”, the author has quoted – in succession – (1) the Greek sources, (2) his own translations of them, (3) Diels’ versions of the Greek texts of the Ephesian’s fragments analyzed here, (4) Diels’ German translations of them and – against all of these – (5) Elzenberg’s attempts at translation. The methodology used in the article has facilitated the formulation of a conclusion that although the young Elzenberg was faithful to his own principle of reading nothing whatsoever “meekly” – without overlooking the translations of the German philologist – nevertheless, on strictly philological grounds, he unwittingly fell victim to Diels’ “helplessness”, because in fact nothing in his “sketch of a translation” of Heraclitus’ aphorisms provides evidence that (1) he discovered – or at least presaged – any “connection” (Zusammenhang) between them, or that (2) he formulated on the basis thereof any philosophical conclusions, reflecting the Ephesian’s thought. The best proof of this emerges from a comparison of fragment B67 with maxim B53 based on the sources and the translations.

Aἰών. Eternity in the Theology of Heraclitus of Ephesus This article presents an attempt to establish the Heraclitean meaning of the word αἰών in the fragment B52 (Diels-Kranz). In the author’s view the very starting-point and only sound basis for that kind of endeavor should be meticulous, unbiased analysis of relevant aphorisms of the Ephesian sage and corresponding testimonies. Synoptic scrutiny of them substantiates the understandable conclusion that proud Heraclitus had an unambiguous and independent opinion about eternity. His God – identified with the one and common world – is eternal not only in his „material” aspect as πῦρ ἀείζωον (‘an ever-living fire’, B30), but also in „rational” one as Λόγος ἐὼν ἀεί (‘Logos existing always’, B1). Consequently, one of his various names is Aἰών (‘He Who Always Is’).

Ze słynnego passusu w Metafizyce Arystotelesa (984 a8-16) wynika jasno, że Anaksagoras urodził się wprawdzie wcześniej niż Empedokles, lecz to myśliciel z Akragas opublikował dzieła swe szybciej. Zaskakuje to, iż niemal jednogłośnie się przyjmuje, że fakt ów decyduje o hierarchii między Anaksagorasem i Empedoklesem: niemal wszyscy badacze zakładają, że starszy myśliciel był mocno zależny od młodszego. W artykule swoim staram się pokazać, iż aby utrzymać taki obraz historii filozofii starożytnej niektórzy słynni uczeni współcześni czynią zły użytek ze świadectw i wyrządzają krzywdę nie tylko Stagirycie i Klazomeńczykowi, lecz również owej przyzwoitej mniejszości badaczy, którzy nie czują się zdolni przeoczyć faktu, że – według Alkidamasa – to Empedokles wysłuchał wykładów Anaksagorasa i mu zazdrościł, a nie – vice versa. *** A famous passage in Aristotle’s Metaphysics (984 a8-16) clearly implies that although the Clazomenian sage was born earlier than the philosopher from Acragas, it was Empedocles who was faster in publishing his own works. Surprisingly, it is almost unanimously assumed that this fact is decisive in establishing the hierarchy between Anaxagoras and Empedocles: almost all scholars presume that the older thinker depended heavily upon the younger. In my article I try to show that in order to maintain such image of the history of ancient philosophy some famous modern scholars misuse the testimonia and abuse not only Aristotle and Anaxagoras, but also that decent minority of researchers who feel unable to overlook the fact that – according to Alcidamas – it was Empedocles who had heard Anaxagoras and was jealous of him, not vice versa.

ABSTRAKT: Centralnym tematem artykułu jest pojęcie wolności, które – wespół z odpowiedzialnością – było dla Szasza pojęciem najważniejszym, „cywilizującym”. W części pierwszej przedstawiam i analizuję definicję i uwarunkowania wolności w ujęciu Szasza, w części zaś drugiej przypominam odpowiedź Szasza na fundamentalne, zawsze aktualne pytanie: „jak ocalić nie tylko religijną, lecz i medyczną wolność”? Na zakończenie staram się uwidocznić sens tytułu książki Szasza na tle jego własnych poglądów. *** ABSTRACT: The central topic of the article is the concept of freedom, which – together with responsibility – was the most important, “civilizing” concept for Szasz. In the first part, I present and analyse the definition and conditions of freedom according to Szasz, and in the second part I recall Szasz’s answer to the fundamental, always relevant question: “how to save not only religious, but also medical freedom”? Finally, I try to highlight the meaning of the title of Szasz’s book against the background of his own views.