Besim Karakadılar

Alıntılarla karikatürleri eşleştirerek oluşturulan bu dosyanın birincil amacı kolay okunur ve eğlenceli bir felsefeye giriştir. Dosyanın ikincil amacı, gündelik dilde Türkçe felsefe yapan kimi karikatüristlerin çalışmalarındaki düşünsel derinliği daha görünür kılmak olabilir. Belki üçüncül, dördüncül... amaçlar da sıralanabilir ama gerek yok… Özetle bu dosya, Wittgenstein’ın yalnızca şakalardan, fıkralardan vb. oluşan felsefe kitabı düşüncesindeki örtük ima ile kast edilen şeyde de olduğu gibi, bir metafelsefe çalışması olarak okunabilir.

Jacques Ranciere, “The aesthetic revolution and its outcomes” (Estetik devrim ve sonuçları) adlı yazısının başında, Schiller’in Ober die iisthetische Erziehung des Menschen (İnsanın Estetik Eğitimi Üzerine) başlıklı eserinden bir alıntı yapıyor: “İnsan ancak (oyun) oynadığında tamamen insandır.” Schiller’e göre bu “güzellik sanatının ve daha da zor olan yaşama sanatının tüm yapısını taşıyabilir”. Ranciere’e göre, "Bu düşünceyi şu şekilde yeniden formüle edebiliriz: Hem yeni bir sanat dünyasının hem de bireyler ve toplum için yeni bir yaşamın vaadini taşıyan belirli bir duyusal deneyim vardır, yani estetik." Bu bildiride, sözü geçen “duyusal deneyim”in mantığını anlamaya yönelik olarak, “duyumsanabilir olanın paylaşımı” (partager le sensible) için ön koşul olan temel bir varsayımdan söz açılacaktır. “Hilbert’in çokluk ilkesi” diyeceğim bu varsayım, David Hilbert’in matematiğin temelleri üzerine soruşturmaları sırasında farkına vardığını düşündüğüm nominalist bir ilkedir. İlke gündelik dilde kısaca şunu söyler: Farklı her tür (olanaklı) nesnenin özellenebildiği bir kurgular evreni vardır. Hilbert’in çokluk ilkesinin mantıkça nasıl dile getirilmesi gerektiği üzerinden, başlıktaki soruya nasıl bir yanıt verilebileceğini göstereceğim.

"Zaman zaman arkamızda uzanan yola bir göz atmak için dururuz. Bir filozofun bu insan eğilimine kapılması yakışıksız değildir, ancak bu tür geriye dönük düşüncelerin sonuçlarıyla başkalarını rahatsız etmekte haklı olup olmadığını düşünmek zorunda kalacaktır, çünkü bunlar yalnızca anekdotlar olmasa bile, nesnel olarak tarihsel bir nitelikte olmaktan çok daha sıklıkla öznel olarak otobiyografiktir. ...Başkalarının da benzer veya en azından karşılaştırılabilir deneyimler yaşamış olması oldukça olasıdır, bu nedenle kendi gelişimimle ilgili bir açıklama, bazen bir dönemin entelektüel iklimi olarak adlandırılan şeyin kökenlerine dair daha net bir anlayışa katkıda bulunabilir." -Evert Beth

Buradaki yazılar farklı zamanlarda farklı amaçlarla yazılanların bir derlemesi.. Örneğin, ilk bölüm 2012'den.. Son bölüm 90'lardan. Tümünü bir araya toplamamın basit bir nedeni var; bir ölçüye kadar sürekliliği olan bir anlatı oluşturmak istedim.. Yazılarda ortak bir akışın içinde olan noktaların, izlerin vbg. toplamı için, düşüncenin --belki de yalnızca çağrışımsal anlamıyla düşüncenin-- çevresel koşulları üzerine bir deneme olduğu söylenebilir. Bu anlamda bu taslak dosya bir felsefeye giriş denemesi olarak da görülebilir; ya da bir metafelsefe çalışması olarak...

By asking questions and seeking information with an eye on the logical implications of the answers of one's questions, one can become a lifelong seeker. However, one cannot become so, if one does not pay enough attention to the boundaries of logical inquiry. It holds true in all types of information-seeking that some lines of thought may turn out to be pointless, unnecessary, or at most a waste of time. Some lines of thought, on the other hand, may turn out to be to the point, perhaps time consuming but necessary, or even possibly time saver. That is not to suggest, of course, that varying degrees of time consumption determine the boundaries of logical inquiry. The boundaries in question are determined rather by conclusiveness conditions of finding, evaluating and putting information in use. In that sense the ultimate boundaries, if there are any, should be determined rather by model building for information in real-time.

2011-2020 yılları arasında yazdıklarım arasından seçip derlediğim bu dosyada farklı amaçlarla yazılıp bütünsel bir anlatı oluşturmak arzusuyla bir araya getirilmiş yazılar var. İçindeki yazıların başlıkları sırasıyla şöyle: 1. Maddesiz ama manalı ufuklar; 2. Wittgenstein'ın ölümsüz dünyasında kim öle, kim kala?; 3. Hilbert izlencesinin izinde; 4. Adcılık adına yeni bulgular; 5. Doğa ile oynanan oyunlarda hakikat arayışı; 6. Hakikat-sonrası hakikat araştırmaları; 7. Ekolojik bir etik arayışı: hakikat-sonrası, yalan, dolan; peki ya daha sonrası? Söz konusu yazılarla arzulanan bütünsel anlatıya göre bu çalışma zihin-beden ikiliği, özdeşleştirme dizgeleri, adcılık, kamusal akıl yürütme ve çevre etiği gibi konularda felsefece değinilerden oluşan bir doğa felsefesine giriş denemesi olarak değerlendirilebilir.

Hilbert's axiomatic approach was an optimistic take over on the side of the logical foundations. It was also a response to various restrictive views of mathematics supposedly bounded by the reaches of epistemic elements in mathematics. A complete axiomatization should be able to exclude epistemic or ontic elements from mathematical theorizing, according to Hilbert. This exclusion is not necessarily a logicism in similar form to Frege's or Dedekind's projects. That is, intuition can still have a role in mathematical reasoning. Nevertheless, this role is to be given a structural orientation with the help of explications of the underlying logic of axiomatization

Mantık, yirminci yüzyıldaki gelişimi bakımından ele alındığında, matematik, bilgisayar bilimi, dilbilim ve felsefe gibi alanlarla sıkı kavramsal bağlantılar kuran bir disiplin haline gelmiştir. Tüm bu alanların gündelik dilde izi sürülen anlamalar, anlaşmalar, anlatmalar vb. edimler için birşeyler söyleyebileceğini ya da yapabileceğini varsayabiliriz. Ancak bu varsayım gündelik dilin mantığıyla ya da mantıksızlıklarıyla doğrudan başedebilecek bir anlama yetisi kazanmanın kolay bir yolu olduğu anlamına gelmez. Modern mantık matematikseldir ve gündelik dilde bir kolaylık sağlamaz; aksine işleri olduğundan da karmaşık hale getirir.

Verili bir durumu anlamayı, onu bir bütün olarak kurgulamak olarak düşünelim. Kurgu basit bir gösterge de olabilir, karmaşık bir yapı da olabilir; belli belirsiz bir iz veya izler toplamı da olabilir. Kurgunun işlevini yerine getirmesini sağlayan gerek ve yeter koşul verili olan durum ile kendi yapısı arasında bir karşılaştırma olanağını sağlamasıdır. Nitekim, en bilindik anlamda bir durumu kurgulamak onu bir başka durumla karşılaştırmaktır. Bu yüzden de karşılaştırma yapmayı anlama yetimiz için ön dayanak olan bir alt-yeti olarak tanımlayabiliriz. Bu alt-yetinin edimsel doğasına ilişkin bazı sorulara yanıt aramak istersek, karşılaştırma dediğimiz edimin doğal koşullarını incelememiz gerekir. Bu bildiride karşılaştırma ediminin doğal koşullarını betimlemeyi amaçlayan bir çerçeve çizmeye ve böylelikle anlama yetimizin ön dayanaklarının edimsel doğasını uygun bir biçimde nasıl yorumlayabileceğimiz sorusuna yanıt vermeye çalışacağım.

This dissertation examines several of the problems that Hilbert discovered in the foundations of mathematics, from a metalogical perspective. The problems manifest themselves in four different aspects of Hilbert’s views: (i) Hilbert’s axiomatic approach to the foundations of mathematics; (ii) His response to criticisms of set theory; (iii) His response to intuitionist criticisms of classical mathematics; (iv) Hilbert’s contribution to the specification of the role of logical inference in mathematical reasoning. This dissertation argues that Hilbert’s axiomatic approach was guided primarily by model theoretical concerns. Accordingly, the ultimate aim of his consistency program was to prove the model-theoretical consistency of mathematical theories. It turns out that for the purpose of carrying out such consistency proofs, a suitable modification of the ordinary first-order logic is needed. To effect this modification, independence-friendly logic is needed as the appropriate conceptual framework. It is then shown how the model theoretical consistency of arithmetic can be proved by using IF logic as its basic logic. Hilbert’s other problems, manifesting themselves as aspects (ii), (iii), and (iv)—most notably the problem of the status of the axiom of choice, the problem of the role of the law of excluded middle, and the problem of giving an elementary account of quantification—can likewise be approached by using the resources of IF logic. It is shown that by means of IF logic one can carry out Hilbertian solutions to all these problems. The two major results concerning aspects (ii), (iii) and (iv) are the following: (a) The axiom of choice is a logical principle; (b) The law of excluded middle divides metamathematical methods into elementary and non-elementary ones. It is argued that these results show that IF logic helps to vindicate Hilbert’s nominalist philosophy of mathematics. On the basis of an elementary approach to logic, which enriches the expressive resources of ordinary first-order logic, this dissertation shows how the different problems that Hilbert discovered in the foundations of mathematics can be solved.

It is argued that the goal of Hilbert's program was to prove the model-theoretical consistency of different axiom systems. This Hilbert proposed to do by proving the deductive consistency of the relevant systems. In the extended independence-friendly logic there is a complete proof method for the contradictory negations of independence-friendly sentences, so the existence of a single proposition that is not disprovable from arithmetic axioms can be shown formally in the extended independence-friendly logic. It can also be proved by means of independence-friendly logic that proof-theoretical consistency of a sentence S implies the existence of a model in which S is not false. Hence the consistency of the axioms of arithmetic in the sense of being not-false in a model can be proved.