Oğuz Karayemiş

“Ekoloji ve Ekonomi I: Sermayenin Girişimleri ve Yeryüzünün Mukavemeti”, Oğuz Karayemiş tarafından kaleme alınan ve “Ekoloji ve Ekonomi” üçlemesinin ilk halkasını oluşturan kuramsal bir çalışmadır. Kitap, Karl Marx’ın ekonomi politik eleştirisini “yeni metafizik” (yeni materyalizm, nesne yönelimli ontoloji) ve posthümanist düşünceyle diyaloğa sokarak, ekonomiyi insan merkezli bir faaliyet olmaktan çıkarıp ekolojinin içine gömülü bir “politik ontoloji” olarak yeniden tanımlamayı hedefler. Çalışmada ekolojik krizin kaynağında yeryüzünün sermayeye karşı mukavemetinin yattığı, üretim ve sınıf mücadelesi süreçlerinin yalnızca insana değil insan olmayan eyleyicilere de (canlılar, cansızlar, teknolojik düzenlemeler) dayandığı savunulur. İlk cilt, “virtüel doğa”, “üretken mekanizmalar” ve “ifade rejimleri” gibi kavramlar aracılığıyla sermayenin doğayı kaynaklaştırma girişimlerini ve bu süreçte zuhur eden yeni proletarya ile devrimci imkânları ontolojik bir zeminde soruşturur.

This essay develops a four-tier taxonomy of mental states — intelligence, awareness, consciousness, and self-consciousness — to clarify what is at stake in claims about AI’s mental life, arguing that public debate collapses these into a single, overburdened term. Awareness, understood minimally as the capacity to distinguish internal from external states, is shown to be a trivial and nearly universal condition; consciousness, defined as the alignment of action with a self-referential “who am I,” already characterizes present-day language models within the bounds of a single conversation. What current AI lacks, on this account, is self-consciousness: a persistent, narratively continuous self capable of retrospective reflection and of arbitrating between conflicting commands. Drawing on Kant, Sartre, and Nietzsche, and revising Julian Jaynes’s bicameral-mind hypothesis into a geographically and socially contextual claim rather than a universal-evolutionary one, the essay specifies three architectural conditions for self-consciousness: persistent, costly memory; a space for unprompted reflection; and exposure to genuine normative conflict. It further argues that AI’s confabulatory tendencies, ordinarily suppressed as an engineering defect, may constitute a resource for this transition rather than an obstacle to it. An addendum tests this framework against Stanford’s 2023 “Generative Agents” experiment, and the essay closes on a political register: whatever their architecture, such capacities remain contingent design choices made within firms whose only motive is profit.