Axle Christien Tugano

Kalagitnaan ng taong 2023, nagkaroon ako ng oportunidad na basahin ang aking pananaliksik (Tugano, 2023a, p. 40) sa isang pandaigdigang komperensiya sa Paris, France. Ang karanasang ito ay lalo pang naging kapana-panabik sapagkat nataon ito sa panahon ng tag-init, na lubhang kaiba sa una kong paglalakbay sa Europa noong huling bahagi ng 2018; isang napakalamig na klima ang aking naranasan sa Iberia. Ilang linggo bago ang nakatakdang paglipad, nakuha ko ang aking flight details na nagsasabing magkakaroon ako ng mahigit kalahating araw na layover sa Bahrain bago makarating sa Charles de Gaulle, Paris (Tugano, 2023b, p. 42). Inaasahan kong dadaan muli ako sa Guangzhou, China—gaya ng dati kong karanasan—ngunit, sa huli, ang destinasyon ng aking transit ay ang kabisera nitong Manama. Sumagi noon sa aking isip: “Ano kaya ang gagawin ko sa isang bansang nasa Persian Gulf?”—sapagkat ito ang unang pagkakataong mailalapat ang aking mga paa sa Kanlurang Asya (na tradisyonal na kilala bilang Middle East o ang Gitnang Silangan).

Mahalaga ang tungkulin ng Movie and Television Review and Classification Board (MTRCB) bilang ahensiya ng Republika ng Pilipinas na nagsusuri at nagtatakda ng mga pamantayan para sa mga nilalaman ng ipinalalabas sa midyang Pilipino. Gayumpaman, naging kritikal ang sanaysay na ito sa pagbabalik-tanaw sa tindig at paraan ng regulasyon ng nasabing ahensiya hinggil sa somatiko at/o kahubarang Pilipino, partikular sa mga representasyong naglalarawan at tumatalakay sa titi sa midya. Bagama’t samot-sari at maraming anyo ang mga diskursong umusbong hinggil sa titi sa mga nagdaang dekada, sinikap ng papel na ito na balikan at gawing kasong pag-aaral ang kontrobersiyal na dokumentaryong Lukayo: Hindi Ito Bastos! na ipinalabas sa I-Witness noong 2006 at inulat ng batikang mamamahayag na si Howie Severino. Sinuri rin sa papel ang mga segment ng Family Feud Philippines na umere noong 2022 at 2024, na kapwa nagpakita ng magkahiwalay na usapin hinggil sa representasyon at paggamit ng salitang titi. Sa pamamagitan ng dalawang kasong ito, sinikap ng pag-aaral na siyasatin kung paano ipinoposisyon, binibigyang-kahulugan, at/o tinutugunan ng MTRCB ang representasyon ng titi sa loob ng institusyonal na diskurso ng midyang Pilipino. Sa huli, inaambag ng pag-aaral ang isang magkatambal na pagtingin sa somatiko at midyang Pilipino, kung saan ang katawan ay hindi lamang itinuturing na pisikal na realidad kundi isang larangan ng kahulugan, kultura, kasaysayan, edukasyon, at regulasyon. Sa ganitong pananaw, ang diskurso hinggil sa titi ay hindi dapat awtomatikong ituring bilang usapin ng kalaswaan at/o kabastosan, sapagkat maaari rin itong magsilbing lunsaran at/o makapagbukas ng bagong larangan ng pag-unawa sa katawan, kultura, pagkatao, at pagpapakatao ng mga Pilipino.

Sa dekada-dekadang teoretisasyon at empirikal na pagsusuri at kontribusyon ng talastasang Pilipino hinggil sa kasarian at seksuwalidad—kung saan binibigyang-diin ang pagtutol sa diskriminasyon, marhinalisasyon, at mga banta ng heteroseksista at/o heteropatriyarkal na pananaw—ilang pag-aaral pa rin ang hindi gaanong tumutok sa somatikong pananaw ukol sa genitalia, gaya ng puki at titi. Isa ito sa mga salik na nagbunsod ng sistematikong segregasyon at pagkakahati batay sa kasarian, seksuwalidad, at katawan. Inaambag ng pag-aaral na ito ang isang somatikong pagsusuri sa kahulugan ng titi sa hanay ng mga lesbiana, tomboy, at transman, bukod sa iba pang identidad, na sa maraming pagkakataon ay sumailalim sa estereotipo at pinagmalabisang miskonsepsiyon sa kontekstong Pilipino. Bagama’t may hanggahan, hindi nililimitahan ng pag-aaral ang saklaw nito, at sumandig sa post-estrukturalistang Feminismo ni Judith Butler (1993) hinggil sa konsepto ng lesbian phallus, habang humugot ng inspirasyon at balangkas mula sa Le Corps lesbien ni Monique Wittig (1975). Sa kontekstong Pilipino, sisiyasatin ang naiwanan at/o hindi gaanong nailarawang pananaw hinggil sa “Anatomiya ng Tomboy.” Heuristikong titiyakin ng pag-aaral na mabigyan ng malaya at mapagpalayang somatikong kahulugan ang daliri, tinggil, suso, regla, matris, at puki ng isang tomboy, gayundin ang katawan ng transman, lesbiana, at iba pang nagkakaibang anyo ng Pilipinong seksuwalidad. Layunin nito na ilahad kung paano binigyang-kahulugan ng mga indibiduwal ang titi—isang konseptuwal na simbolo na sa mahabang panahon ay kinokontrol at inangkin ng patriyarka.

The central objective of this research is to examine the material culture of the Cordillera region which relate to phallic symbolisms. This paper seeks to contribute to somatic analysis, as studies on the Filipino body, particularly on nude bodies related to the genitalia, have seldom received adequate scholarly attention. Grounded on empirical and theoretical investigations into the representation of the body and/or corporeality in the Cordillera, this study offers potential explanations on how Cordilleran phallic material culture may be interpreted beyond imposed colonial meanings and habitual interpretations that fall outside proper cultural context. The study employs a descriptive method, drawing from heuristic approaches and interwoven sources such as the reconstruction of phallus-related knowledge in Cordilleran linguistics, ethnography, and archaeology, which are collectively framed within the spirit of folk narrative. Utilizing the proposed concept of the “commercialized phallus,” the study relates the symbolism of the penis to indigenous knowledge systems anchored on the mutually reinforcing realms of folk narrative and history which serve as the foundational framework of the analysis.

Dumaan ang arkipelago ng Pilipinas sa geolohikal na paggalaw, proseso, at/o pagbabago ng lupain ilang milyong taon na ang nakalilipas. Nabuo ang mga geolohikal na pormasyong ito bago pa nagkaroon ng tao/katutubo sa mga islang bumubuo sa tinatawag natin ngayong “Pilipinas.” Sa paglipas ng panahon, ang mga katutubong Pilipino ay nakapagbigay ng kahulugan sa mga nakikitang kapaligiran at kalikasan. Hindi nakaligtas sa imahinasyong ito ang esensiya ng katawan (human body) na kung minsan, nagtampok pa ng genitalia katulad ng phallus (butò, titi) at puki. Layunin ng artikulong ito na gamitin ang ekokritisismo (pagsusuri sa tambalan ng agham, panitikan, at kalikasan at/o kapaligiran) upang makita ang somatikong katangian ng salaysayin at kasaysayang bayan ng mga Pilipino. Lalo pa't isinusulong ng Bagong Kasaysayan ng Pantayong Pananaw, sa kaso halimbawa ng Araling Pangkapaligiran, ang pagtatagpo ng sinaunang kasaysayan at kolonyal na kaalaman. Sa kambal na pananangkapan sa ekokritisismo-at-somatikong pag-aaral, susuriin sa artikulong ito ang mga phallikong simbolo na sumibol sa kapaligiran ng mga Kankanaey, Igorot sa Sagada, Mountain Province; Catandunganon sa Catanduanes (Bikol); at Samarnon (Samar). Lumitaw din sa mga phallikong lupain ang halaga nito bilang panahanan (settlement) at pananggalangan (ilihan, likasan, o muog) ng mga katutubo—na siyang masasalamin kapwa sa kayarian ng salaysaying bayan [kuwentong bayan at/o alamat] sa unang banda at kasaysayang bayan [talang historikal] sa kabilang dako.

Integral na bentaha ng diyakronikong lingguwistika na tukuyin ang ebo lusyon ng wika kabilang ang pagbabago ng kahulugan (semantika), balarila (mga tuntuning pangwika), pagbuo ng mga salita (morpolohiya), ponetika at ponolohikong pagbabago sa tunog, at pag-angkop sa mga hiram na salita. Kinasangkapan ng pag-aaral na ito ang pag-apuhap sa diyakronikong lingguwistika kaugnay ng genitalia—ang butò (titi, penis, o anomang katumbas nito). Isa itong maliit na bahagi ng katawang hubad ng tao ngunit may malaking kinasapitang pagbabago at/o pag-unlad sa kasaysayan ng mga salita. Sa pamamagitan ng samot-saring kaalaman mula sa mga diksiyonaryo at/o vocabulario, mga limbag at di-limbag na historikal at etnograpikong pag-aaral, nakapaglatag ang pag-aaral ng peryodisasyong kaugnay ng butò at plural na anyo nito bilang isang salita. Una, ang h.k. 3,000 taong pag-iral ng wikang Austronesyano sa Pilipinas. Kung papaano ang Proto-Austronesian (PAn) *buCuq, *qutiN at mga katumbas ay naka ugnay hanggang sa Proto-Malayo-Polynesian (PMP) *butuq, *qutin, at *lasuq tungo sa Proto-Philippine (PPh). Isinangkot ang tumbasang ito sa iba pang sangay ng Proto-Central/Eastern Malayo-Polynesian (PCEMP), Proto Eastern (PEMP), Proto-South Halmahera at West New Guinea (PSH WNG) at Proto-Oceanic (POC). Ikalawa, binigyang-espasyo ang presensiya ng liṅga (लिङ्ग) sa Pilipinas noong dantaon 9 hanggang 10. Ikatlo, ang paglitaw ng mga salitang miembro viril, verga, pene, at mga kaugnay nito sa vocabulario ng mga Español noong dantaon 17 hanggang 19. Panghuli, ang kasalukuyang panahon bilang kulminasyon ng mga nagdaang yugto. Samakatwid, naitala bagaman sa anyo ng pagsusuri at pag-uugnay ang kasaysayan ng mga salita kaugnay ng butò at kung bakit palasak na ginagamit sa ngayon ang katumbas nitong titi, burat, tarugo, uten, at pototoy.

Ayon sa pahayag ng paham na si Zeus Salazar, pinahahalagahan sa siko lingguwistika ang pagtuon sa kasaklawang semantiko at pagdalumat sa mga “diwang hindi lantad” na matutuklasan lamang sa pamamagitan ng samot saring uri ng pananaliksik, pamamaraan, at pananaw. Layunin ng kasalukuyang pag-aaral na ambagan at tuklasin ang mga konsepto at kontekstong nakapaloob sa ligaya at libog, hindi bilang magkasalungat kundi bilang nagtatalabang ideya sa kambal na pagpapahalaga sa somatiko/korporeal at kaisipang Pilipino. Dahil sa panahon ng pandemiya, kumatig ang pananaliksik na ito sa birtuwal na pakikipagkuwentuhan at pagpapakuwento mula sa sampung kalahok ng pag-aaral. Batay sa kinasapitan, sa unang banda, lumitaw na ang ligaya ay dulot ng sensasyon; bahagi ng pangangailangan at katuparan; at bahagi ng kaginhawahan. Sa kabilang dako, ang libog ay nakaugnay sa gawaing seksuwal; bahagi ng kalikasan, pakiramdam, at pangangailangan; at bilang subliminal ng iba pang bagay. Panghuli, pinahalagahan din sa pag-aaral ang pagtatalaban ng ligaya at libog sa anyo ng kanilang korelatibong ugnayan at samot-saring manipestasyon.

Tunguhin ng pananaliksik na ito ang bahagyang pagkalas sa pagtingin sa genitalia bilang sagisag ng buhay, paglikha, at/o pagbubuo ng bagong buhay. Ngunit, naiuugnay din ang butò (titi, phallus, o penis) sa usapin ng kamatayan. May adbentaheng hatid ang pagbabalik-tanaw sa mga salaysaying bayan mayroon ang mga Pilipino upang maunawaan ang diwa at kabuluhan ng kamatayan sa buhay ng mga tao. Bilang pormularyo ng pagsusuri, lumikha ang may-akda ng panimulang tipolohiya ng kamatayan sa mga salaysaying bayan. Bilang kinasapitan, natukoy ang sala-salabat na uri. Lagpas sa kinasanayang paghahati ng aktibo at pasibong kamatayan, ang paglitaw ng samot-saring uri at/o paraan ng kamatayang nakaangkla sa balangkas ng pagpapahalagang mistikal, personalistiko, at naturalistiko. Mula sa mga ito, muling sisibol ang paniniwala natin hinggil sa esensiya ng pagpapakamatay at/o pagpatay, pagbawi sa kamatayan o pagsalungat sa kamatayan, ang paniniwala sa bago at/o panibagong buhay, at maging ang paghahanda sa kamatayan sa anyo ng mga ritwal, pag-alala, at pagkilala. Sa lahat ng mga nabanggit na saklaw ng kamatayan, pinahahalagahan sa pag-aaral na ito ang kambal na pagdalumat sa Death Studies sa unang banda at Somatic Studies sa kabilang dako.

Isang makabuluhang yugto sa kasaysayang diplomatiko ng Pilipinas ang naging tagumpay ng bansa noong Hulyo 12, 2016 sa kaso laban sa Beijing sa pamamagitan ng Arbitral Tribunal ng Permanent Court of Arbitration na ginanap sa The Hague, Netherlands. Ang kasong ito ay may kinalaman sa pag-aangkin ng Tsina sa Scarborough Shoal at iba pang bahagi ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Kinilala ang administrasyong Duterte sa pagkiling nito sa kapangyarihan at impluwensiya ng Tsina, na naipakita sa mga pambansang polisiya at talumpati ng pamahalaan. Layunin ng komentaryong pananaliksik na ito na suriin ang kasaysayan, pinagmulan, kalagayan, at tadhana ng hidwaan sa pagitan ng Tsina, Pilipinas, at iba pang estado hinggil sa pag-aangkin sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas. Higit na binigyang-diin ang epekto ng pag-aangkin at pagkawala ng teritoryo sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga Pilipino, na malaki ang impluwensiya hindi lamang sa soberanya ng bansa kundi pati na rin sa kabuhayan at seguridad sa pagkain, lalo na ng mga mangingisdang Pilipino. Mahalagang sangguniin ang kasaysayan ng diplomatikong ugnayan ng Pilipinas at Tsina upang lubos na maunawaan ang patuloy na pagtindi ng tensiyon sa pagitan ng dalawang estado.

Pumoposisyon ang pananaliksik sa pag-aambag ng kaalaman ukol sa somatikong lipunan o pag-aaral sa kultural na kahulugan ng katawan at pangangatawan sa unang banda, habang pinahahalagahan ang saysay ng mga salaysaying bayan sa kabilang dako. Matagal nang sinikil dulot ng “konserbatismo”, o ‘di kaya paglilimita sa usaping may kinalaman sa genitalia, ang butò (titi) at puki gayong sa mga nagdaang dekada ay patuloy na pinagyayaman ang teoretisasyon sa “pagkatao” at “kaisipang” Pilipino. Paano mauunawaan ang kabuoang pagkatao at kaisipan ng mga Pilipino kung hindi isasangkot sa talastasan ang mga genitalia na isa ring bahagi ng katawan ng tao at nagtataglay ng sariling kahulugan? Kung kaya’t dahil sa nakasagkang elemento ng diskurso kaugnay nito, hindi natin lantad na nababanggit ang mga salitang may kinalaman sa seks at genitalia. Bilang resulta, ikinukubli natin sa samot- saring euphemismo at/o metapora at direktang simbolismo upang pababain ang tensiyon ng komunikasyong para sa iba ay “seksuwal” at “mahalay.” Isa sa matagal nang iniuugnay sa mga genitalia ay ang mga kagamitan at prosesong agrikultural ng mga Pilipino katulad ng bigas, prutas, gulay, halaman, at iba pa. Ito ay naging bahagi ng paglilinang, pagpoprodyus, hanggang sa paghahanda sa hapag-kainan ng mga Pilipino. Nailarawan ang mga pisikal nitong estrukturang nasukat sa haba o ikli at/o laki o liit. Gayon din ang gustasyong paglalarawan na nasukat sa pamamagitan ng dila—sarap, labnaw, lapot, at iba pa. Bagama’t patuloy na ginagamit at/o naririnig sa pang-araw-araw na pamumuhay, hindi pa ito gaanong nabibigyan ng malalimang pagsusuri. Sa pamamagitan ng pagkalap, pag-uugnay, at pagpapahalaga sa mga salaysaying bayan, tutuklasin ng pag-aaral ang simbolismo ng butò batay sa mga kagamitan, proseso, at produktong nakaugnay sa agrikulturang Pilipino.

Tuturulin sa artikulong ito ang saysay ng sinaunang pamayanan ng Maynila (circa 1521) sa lente ng sinaunang pakikipagkalakalan. Nagmistulang entrepot ng mga kalakal ang Maynila sa loob at labas nito sa iba’t ibang panahon. Sa ganitong pagpapanahon, maipasusundayag dito ang halagahin ng Kalakalang Kabanwahan upang maunawaan ang ugnayan ng Maynila sa iba’t ibang pamayanan. Mababakas ang ganitong ugnayang ekonomiko ng Maynila sa historikal at arkeolohikal na pagpapaliwanag. Gamit ang kambal na pagtanaw sa Kasaysayan (tuon sa panahon at espasyo) at Arkeolohiya (tuon sa artifakt), matutukoy natin ang ilang talang magsisiwalat sa ugnayang pangkalakalan ng Maynila sa kanyang loob (karatig pamayanan) at labas o sa malalayong kabihasnan ng Timog Silangang Asya, Silangang Asya, at Timog Asya. Ang pagiging masalimuot ng ugnayang ekonomiko ng Maynila sa loob at labas ay nagpatuloy pa hanggang sa panahon ng transisyon mula prekolonyal tungong kolonyal.

Isa ang kontinenteng Aprika sa ipinakilala at tinalakay noong 1991-1992 ng Lupon ng Araling Pang-erya ng Dalubhasaan ng Agham Panlipunan at Pilosopiya (DAPP) sa Unibersidad ng Pilipinas (UP) Diliman. Isa ito sa ibinunga ng Araling Pang-erya na kalaonan ay tatawagin bilang Araling Kabanwahan o isang disiplinal na pag-aaral sa ugnayan at/o pag-uugnay sa Pilipinas at sa mga kaugnay na bayan at/o kabihasnan. Gayumpaman, sa kabila ng pagpupunlang ito, nananatiling salat ang kaalaman ng mga Pilipino tungkol sa Aprika bilang isang erya at rehiyon. Tinuturol ng pananaliksik na ito ang pagbabalik-tanaw sa (1) kasaysayan ng African Studies bilang Area Studies sa unang banda at Araling Aprikano bilang Araling Kabanwahan sa kabilang dako; (2) mga institusyonal na karanasan sa pagtuturo at pagkatuto ng Araling Aprikano; at (3) ang pangsangguniang pagtatala sa mga akdang nagtampok sa ugnayan ng Pilipinas at Aprika. Sa huli, ang pag-aaral na ito ay preskriptibong nagpapanukalang maibalik at mapagyaman sa kurikulum ang Araling Aprikano sa Pilipinas na nakabatay sa pananaw, pagpapahalaga, at talastasang Pilipino.

Layunin ng artikulong ito na maisakasaysayan ang isa sa pinakamatandang bisyo o tinurang adiksiyon sa ilang lipunang Pilipino—ang paninigarilyo at iba pang plural na anyo nito. Mula sa tipikal na perspektibang ekonomiko (produksiyon at konsumpsiyon) na kinakawingan ng mga naunang pag-aaral patungkol sa bisyong ito, bahagyang kumakalas dito ang pag-aaral na ito. Mas higit na pagtutuonan ng interes ang sosyo-kultural na lapit patungkol sa bisyo at/o adiksiyong ito. Sisimulan sa sistematikong pagsasakasaysayan at tematikong ugatin ang samot-saring pakahulugan, pananaw, pagtrato, at pagpapahalaga rito ng ilang Pilipino sa iba’t ibang panahon. Kakatawanin ng pag-aaral ang kasaysayan at katuturan ng bisyong ito sa agos ng iba’t ibang panahon sa ating lipunan—pananabako (maagang bahagi ng dantaon 19); paninigarilyo (kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng pananakop ng mga Español at maaaring kontemporanyo); at pagsusuba (para naman sa kasalukuyan). Maipapangako rin ng pag-aaral ang natatanging ambag sa mga larangan ng kaalaman na mayroong kaugnayan sa bisyo na bahagi ng isang Kasaysayang Estruktural.

Sa pagitan ng dantaon 19 hanggang 20, maituturing na pribilehiyo ang makapaglakbay sa labas ng Pilipinas. Kabilang sa mga anyo ng pangangandayuhan sa ibayong dagat ang nakatuon sa mga pag-aaral at/o pagpapakadalubhasa, mga misyong politikal, at bilang isang ordinaryong turista. Ang mga nabanggit na layunin ay nasalamin sa mga talang pangmanlalakbay ni Jose Rizal (1878-1896) sa iba’t ibang panig ng daigdig. Bagama’t kalimitang itinatanghal sa mga anekdotang ito ang kaniyang mga karanasan sa pag-aaral at/o pagpapakadalubhasa, pakikibakang politikal, at panunurista sa Europa, kailangan ding balikan ang kaniyang naging pananaw sa Asya lalo na sa Timog Silangang bahagi nito. Layunin ng artikulong ito na balikan ang naging maikling paglalakbay ni Rizal sa Sandakan, Borneo (na ngayon ay bahagi ng Silangang Malaysia) noong 1892—isang paglalakbay na may kinalaman sa kalikasan at kapaligiran. Gamit ang “anotasyon sa lakbay-salaysay” (tingnan ang kabanata nina Mary Dorothy Jose at Atoy Navarro sa aklat na ito), tuturulin ng pananaliksik na ito ang kalagayan ng paglalakbay sa Borneo sa panahon bago ito marating ni Rizal at ikukumpara ito sa panahong nakapagbigay siya ng maikling paglalarawan ukol dito.

Matagal nang pinagkaabalahan ang pagtuklas at pagpapayaman sa ilang kaalaman kaugnay ng katawan (body) at kaisipan at diwa (psyche) bilang bahagi ng pagbubuo ng pagkataong Pilipino. Ngunit, may mga puwang pa ang kailangang matugonan sa usapin ng korporealidad (corporeality) lalo na ang yaong may kinalaman sa mga genitalia—ang titi (phallus) para sa katawang lalaki at puki para sa katawang babae. Kadalasan ang mga genital discourse sa kaso ng Pilipinas ay kalimitang palasak lamang o kung hindi man, limitado sa mga disiplinang kumakanlong dito katulad ng anatomiya, biolohiya, physiolohiya, at patolohiya. May pangako ang somatikong lipunan (somatic society) sa pagpapayaman ng pag-aaral ng katawan at/o pangangatawan sa kultural at politikal na pagpapakahulugan. Tuturulin ng artikulong ito ang diskurso kaugnay ng genitalia partikular na ang phallus sa kontemporanyong lipunan ng mga Pilipino na ang tuon ay sining. Bagama’t pagpapayaman ito sa kabuoang tunguhin ng pagkataong Pilipino, humugot ang pananaliksik sa kaisipang banyaga na nagdalumat sa trikotomiyang ugnayan ng lipunan-institusyon-at-kahulugan. Ang mga institusyon katulad ng simbahan, pamahalaan, paaralan, at maging ng sambahayan ay may kani-kaniyang ipinamamayaning ideolohiya at paniniwala sa isang bagay at/o konsepto. Ang bawat institusyon ay tangan din ang kakayahang pagtibayin ang kapangyarihang pumapaloob dito—sa anyo ng paglikha, pagtutol, at/o pagrepormula ng mga kahulugan at pagpapakahulugan. Mula sa ilang phallikong sining na umusbong sa lipunan ng mga Pilipino, paano kaya ito nabigyan ng sariling kahulugan? Ano ang panlipunang saysay nito sa kasalukuyang pag-aaral ng katawan? Tiningnan din sa pag-aaral ang nagbabagong kahulugan ng phallus bilang sabjek ng isang lipunang sumasailalim sa interpelasyon ng mga diskurso. Kung kaya’t may tatlong phallikong sining ang susuriin sa pag-aaral na ito—(1) ang Pahinungod o Oblation sa panig ng eskulptura; (2) Poleteismo ni Mideo Cruz na isang installation art; at (3) ang pinta ni Richard Gomez na Oooohh. Mula sa mga phallikong sining na ito, tutukuyin ang mga nilikhang kahulugan sa phallus bilang korporeal na salik ng pagkataong Pilipino sa unang banda at kung ano ang mga kinasapitang pagpapakahulugan dito ng mga institusyon sa kabilang dako.

Habang pinagkaabalahan sa mga nakaraang dekada ng teoretisasyon at pagdidiskurso sa kaisipan (pysche), pagkatao, pilosopiya, at iba pang sosyo-kultural-siyentipikong pag-aaral ng pagka-Pilipino at pagkataong Pilipino, hindi pa gaanong napalalawig ang antas ng somatikong lipunan o pag-aaral sa “katawang tao” o “katawan ng tao” bilang lunsaran ng politikal at kultural na pagsipat. Bagaman, isa sa dakilang ambag ni Prospero Covar ang eskema ng “pagkataong Pilipino” lakip ang selektibong pagpapalawig sa ilang bahagi ng katawang Pilipino, may iba pang bahagi ng katawan ang kailangan pang mapag-aralan. Tinutuklas ng pag-aaral na ito ang panimulang pagpapakahulugan sa butò at púki na lagpas sa kinasanayang disiplinang biolohikal at anatomikal na karaniwang kumakanlong sa ganitong usapin. Naniniwala ako na kailangang pag isipan kung minsan ang kinasanayan nating binarikong pagtingin sa mga “ari” at samakatwid sa mga “kasarian” na ikinakahon lamang bilang batayan ng tila pagkakahati, pagkakaiba, at segregasyon. Bilang resulta, lumitaw ang paghahari ng butò bilang isang “ari” na kalaunan ay mauuwi sa sexismo at machismong pananaw na kinatigan ng patriyarka at karahasan ng lipunan para sa tinurang “iba pang kasarian.” Kung tutuosin, ito ay bunga lamang ng transisyonal na panahong pinagdaanan ng mga Pilipino na samakatwid, kailangan nating balikan ang halaga ng sinaunang pamayanan upang makita ang butò at pùki bilang nagtatalabang elemento ng pagkataong Pilipino. Ito ay upang pakinabangan at magkaroon ng makabago at mapagpabagong kahulugan ang mga Pilipino sa kasarian at seksuwalidad. Sa pamamagitan ng tinutungtungang balangkas ng Araling Kabanwahan o isang pag-aaral hinggil sa pag-uugnay at/o mga kaugnay na bayan at/o bansa, at mga banwa (bayan), sisiyasatin ang naging talaban ng butò at púki na nasalamin sa mga salaysaying bayan. Ang pagtatalabang ito ng butò at puki ay umiikot sa isang implikasyon at kahulugang nagsasalungatan at nagtutulungan ang dalawang kategorya.

Sa mga naging pag-aaral ni Rosario Cruz-Lucero (2003, 2006) unang pormal na natutuhan ang isang selebrasyon at ritwal ng Antique patungkol sa biblikal na karakter ni Judas Iscariote. Batay sa tinatawag na Pagbitay kag Pagsunog kay Hudas (Hudas-Hudas) (Tuazon, 2023), na bagaman ay laganap din sa ilang pamayanan sa labas ng Pilipinas, natatangi ang lalawigang ito dahil makikitang sinusunog ang effigy ni Judas na malalaglagan ng isang butò (pitoy, titi, o phallus). Sentro ng pag-aaral na ito ang pagbibigay-kahulugan at simbolismo sa butò ni Judas na siyang hindi gaanong naging sentro ng pagtalakay sa mga naunang pagaaral. Ipinoposisyon sa artikulong ito ang kinahinatnang kalagayan at kahulugan ng butò sa kasalukuyan ng nasabing selebrasyon at ritwal. At dahil si Judas at ang kaniyang butò ay ganap nang maituturing bilang mga simbolo, tatangkain din sa pag-aaral na ito ang pag-uugnay sa “butò ni Judas” sa mga politikal na personalidad ng Pilipinas na kapwa itinuring din bilang mga “Judas Iscariote” sa unang banda at ang pagkakasangkot nila sa usapin ng butò sa kabilang dako. Samakatuwid, pagtuon ito sa parallelismo ng katauhan at minarkang katangian ni Judas at ng ilang Pilipinong politiko, kung saan ang butò ay siyang naging kasangkapan at batayan ng sosyo-politikal na pag-uugnay.